Biogram Postaci z tego okresu
 Adam Piliński     

Adam Piliński  

 
 
Biogram został opublikowany w 1981 r. w XXVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Piliński Adam (1810–1887), grafik, rekonstruktor starodruków. Ur. 22 XII w Maciejowicach w gub. lubelskiej (dawny powiat garwoliński) w rodzinie drobnej szlachty, jako siódme z szesnaściorga dzieci Jana i Anny z Zagurskich. Korzystając z opieki ks. Izabeli Czartoryskiej, naukę początkową pobierał w Instytucie Nauczycieli Elementarnych w Puławach, gdzie pracował z Sebastianem Norblinem i gdzie podobno zdolnościami rysunkowymi zwrócił uwagę Adama Czartoryskiego, a ten sprowadził go do Warszawy i umożliwił w r. 1828 wstęp do uniwersyteckiej Szkoły Sztuk Pięknych. P. walczył w powstaniu listopadowym, najpierw w pow. wilejskim w oddziale Stanisława Radziszewskiego (mianowany 5 V 1831 podporucznikiem), a następnie z korpusem gen. Henryka Dembińskiego przybył do Warszawy i tu został 25 VIII 1831 zatwierdzony jako podporucznik. W powstaniu walczyli także jego bracia: Andrzej (1814–1876) i uzdolniony rysownik Konstanty Michał (1812–1877). Cała trójka poszła następnie za A. Czartoryskim na emigrację do Francji. P. w r. 1832 krótko przebywał w Marsylii, gdzie pracował jako robotnik, potem zaś nauczył się litografii. Następnie przeniósł się do Clermont-Ferrand; został tu zatrudniony jako rysownik u geometry. W r. 1836 ożenił się z Agnès-Clémence Michel (1. v. Royer), córką szefa biura prefektury w Le Puy. Małżeństwo, a także zainteresowanie rysunkami P-ego okazane przez siostrę króla Ludwika Filipa księżnę Adelajdę zmieniły jego sytuację. Wkrótce po ślubie P. opuścił Clermont-Ferrand. W r. 1837 mieszkał w Rodez, od r. 1838 w Paryżu, a następnie w Wersalu, gdzie zatrudniony został w Muzeum jako rytownik. Dwie jego ryciny ukazały się w wydanej przez C. Gavarda galerii historycznej Wersalu. W r. 1838 P. wszedł do Towarzystwa Literackiego Polskiego, w l. 1838–46 należał do Zjednoczenia Emigracji Polskiej. Już w r. 1836 wystawił swe prace w Bazarze Polskim w Paryżu. W r. 1844 otworzył w Clermont-Ferrand własny zakład litograficzny, nastawiony przede wszystkim na grafikę użytkową (handlową). Wypuścił wówczas m. in. dużą serię zeszytów szkolnych, których okładki ozdabiał przerysami dzieł starożytnych. W związku z tym eksperymentował, ulepszając proces techniczny i zbliżając się do swego wynalazku – «homeografii». W Clermont powstały też miedzio-i stalorytnicze ilustracje książkowe, m. in. 32 staloryty do dzieł Leonarda Chodźki. Dn. 24 IV 1846 P. zgłosił w Clermont-Ferrand akces do Tow. Demokratycznego Polskiego, do którego wstąpili też obaj jego bracia.

W r. 1855 P. na stałe osiadł w Paryżu. Zmienił tu swe zatrudnienie i środowisko: wszedł w krąg bibliofilów, mecenasów, starożytników. Rozpoczął od współpracy z wybitnym introligatorem Capé, któremu zaproponował uzupełnianie faksymiliami brakujących kart i rycin w dziełach powierzonych do oprawy. Stosował własną technikę (procédé Piliński, homeografia), polegającą na niesłychanie precyzyjnym kopiowaniu wszystkich znaków graficznych ołówkiem na roślinnej kalce, następnie przenoszeniu na kamień litograficzny i odbijaniu specjalnie dobieranymi farbami na starych papierach. Doszedł w tym do takiej perfekcji, iż jego faksymiliów prawie nie sposób odróżnić od oryginałów. Wykonywał te roboty z ogromną dokładnością, pracowitością i płodnością, które mu zjednały znaczny rozgłos. Nim do niego doszedł, we wrześniu 1855 zwrócił się do Tytusa Działyńskiego, proponując wykonanie zleceń, prosił też o ewentualne umożliwienie mu powrotu do kraju i zapewnienie odpowiedniej posady. Na zlecenie Tytusa i Jana Działyńskich, a także Czartoryskich P. wykonał wiele faksymiliów poszczególnych kart, całych ksiąg i kodeksów unikatowych druków i rękopisów; opublikowano m. in. olbrzymią „Apokalipsę” Mikołaja Reja z r. 1565 (Paryż 1876), „Statut wiślicki” (P. 1877) i „Psałterz puławski” (P. 1880). Klientami P-ego stali się też najwięksi bibliofile francuscy, jak duc d’Aumale i F. Didot. Wielkim przyjacielem P-ego w Clermont i w Paryżu był rytownik Antoni Oleszczyński. P. zajmował się nadto konserwacją starych druków i rękopisów, a nawet rekonstrukcją nieistniejących kart lub ich fragmentów. Pracował dla Ecole des Chartes, archiwów, towarzystw naukowych, zbieraczy i wydawców. Wykonywał też mnóstwo rysunków i miniatur naśladujących iluminacje średniowieczne. Wystawiał rzadko; w r. 1863 w Clermont-Ferrand na wystawie przemysłowej i artystycznej uzyskał srebrny medal, w r. 1878 na Wystawie Powszechnej w Paryżu medal brązowy, w r. 1880 w Clermont-Ferrand ponownie medal srebrny. Académie des Sciences, Belles Lettres et Arts w Clermont-Ferrand wybrała P-ego na członka korespondenta. P. zmarł 23 I 1887 w Paryżu.

Z małżeństwa z Agnès-Clémence z domu Michel (zm. 1884) miał synów: Stanisława (zob.) i Konstantego (ur. 1859), oraz córkę Oktawię (ur. 1841 lub 1842). Wnuczka P-ego (córka Stanisława) Izabela Pilińska, odziedziczywszy bogate zbiory rysunków i grafiki dziadka, podzieliła je pomiędzy Bibliotekę Polską i Bibliothèque Nationale w Paryżu oraz Bibliotekę Kórnicką. W r. 1936 urządzono wystawę retrospektywną prac P-ego w Bibliotece Polskiej w Paryżu, a w r. 1948 w Muzeum Przemysłu Artystycznego w Krakowie.

 

Portret rysunkowy z r. 1854 przez Louis Devedeux, reprod. w: „Biul. Pol. Tow. Przyjaciół Książki w Paryżu” 1947 nr 5; – Pol. Bibliogr. Sztuki, II; Enc. Wiedzy o Książce; Rastawiecki, Słown. rytowników; Słown. Pracowników Książki Pol., (Gocel L., bibliogr.); Thieme–Becker, Lexikon d. Künstler (Batowski Z.); Tyrowicz, Tow. Demokr. Pol. (bibliogr.); Antoniewicz, Katalog Wystawy Sztuki Pol. 1764–1886; Kraszewski, Catalogue d’une Collection; Mężyński A., Katalog korespondencji… Bibl. Kórnickiej, Wr. 1972; Pamiętnik Wystawy Starych Rycin Polskich ze zbioru D. Witke-Jeżewskiego, W. 1914; – Chyczewska A., Polonica A. P-ego, „Pam. B. Kórn.” T. 9/10: 1968 s. 120–36; Gocel L., Twórczość A. P-ego i jego syna, „Biul. Pol. Tow. Przyjaciół Książki w Paryżu” 1947 nr 5, 1952 nr 9; Malik W., Jan Działyński jako mecenas nauki i sztuki, P. 1974 s. 73–4; [Piliński S.?], Adam Piliński et ses travaux, Paris 1890 (rec.: „Bibl. Warsz.” 1890 t. 4 s. 149–56); Polskie kolekcjonerstwo grafiki i rysunku, W. 1980 s. 29; – „Auvergne Littéraire” 1951 nr 2 (Dravaine C); „Biesiada Liter.” 1906 półr. 1 s. 247; „Bulletin Historique et Scientifique de l’Auvergne” 1883 nr 18 (Jaloustre E.), 1887 nr 1 (tenże); „Bulletin Polonais” 1887 nr 32 s. 32, 1900 nr 147 s. 287 (Konstanty Piliński); „Tyg. Illustr.” 1866 półr. 1 s. 131; – Bibliothèque Nationale w Paryżu: Département de la Musique, Fol. B 53 Pilińska I., Notice sur les Piliński père et fils, rkp.); – Urząd Paraf. w Maciejowicach: Liber Baptisatorum… ab A. 1809 ad A. 1822; – Odpis aktu chrztu P-ego w Mater. Red. PSB; Kartoteka powstańców 1830 r. w posiadaniu Zbigniewa Zacharewicza w Krakowie.

Andrzej Ryszkiewicz

 

 
 

Powiązane zdjęcia

 

Powiązane artykuły

 

Obrona Warszawy w 1831 r.

Powstańcy i cywile opanowali miasto już 30 listopada 1830 r. Namiestnik carski i garnizon rosyjski ewakuował się. Warszawa stała się centrum polityczno-administracyjnym i wojskowym powstania listopadowego,......
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.