Tabor Adam (1906–1990), geograf, meteorolog, pedagog, harcmistrz.
Ur. 5 V w Rzeszowie, był synem Józefa (1875–1907), nauczyciela gimnazjów we Lwowie, Rzeszowie i Tarnopolu, oraz Marii z domu Zimmerman (1880–1959), nauczycielki, urzędniczki, bratankiem Izabelli Tabor, żony Bronisława Laskownickiego (zob.). Miał dwoje rodzeństwa, w tym brata Tadeusza (1904–1987), przed drugą wojną światową franciszkanina, potem pracownika Urzędu Woj. Krakowskiego.
Od r. 1907 mieszkał T. we Lwowie; ukończył tam szkołę ludową, a od r. 1916 uczęszczał do VIII Gimnazjum. Już w maju t.r. wstąpił do działającej przy szkole I Lwowskiej Drużyny Skautowej im. Tadeusza Kościuszki. Wiosną 1920 przeszedł do IX Lwowskiej Drużyny Harcerskiej. W czasie wojny polsko-sowieckiej t.r. zgłosił się do Ochotniczej Legii Obywatelskiej i brał udział w służbie wartowniczej. Jako członek zarządu lwowskiego Tow. Przyjaciół Dalekiego Wschodu utrzymywał kontakt z Polonią w Chinach (Charbin) i Japonii (Sachalin). Zamiłowanie do nauk przyrodniczych rozwinął w latach gimnazjalnych dzięki kontaktom z Benedyktem Dybowskim. Po zdaniu 13 VI 1924 matury podjął studia na Wydz. Matematyczno-Przyrodniczym UJK w zakresie matematyki i fizyki, a następnie geografii, geologii i geofizyki pod kierunkiem Eugeniusza Romera oraz Henryka Arctowskiego; został asystentem Arctowskiego i pod jego kierunkiem prowadził w Inst. Geofizyki i Meteorologii badania atmosfery ziemskiej i skorupy skalnej. W r. 1925 na XII Zjeździe Lekarzy i Przyrodników Polskich w Warszawie wygłosił referat Wahania temperatury w latach 1910–1919 na obszarze Ceylonu, a w r. 1927 na II Zjeździe Słowiańskich Geografów i Etnografów przedstawił Wahania temperatur w latach 1910–1919 na obszarze Afryki („Pamiętnik II Zjazdu Słowiańskich Geografów i Etnografów w Polsce w r. 1927”, Kr. 1929 I). Ze Stanisławem Zychem opublikował komunikat Wyniki pomiarów geotermicznych w szybie Tesp IV w Kałuszu („Kosmos” 1927 [1928] z. 3/4). Był wiceprzewodniczącym akademickiego koła Ligi Obrony Powietrznej Państwa, należał do Koła Geografów oraz Polskiego Tow. Krajoznawczego. W tym czasie podróżował do Turcji i na Bałkany. W czerwcu 1928 ukończył studia na podstawie pracy Wpływ monsunu na roczny przebieg temperatury na Cejlonie w latach 1910–1919 („Kosmos”, S. A, 1929 z. 1/2) i uzyskał dyplom egzaminowanego nauczyciela szkół średnich w zakresie geografii, geologii i nauk obywatelskich. Odbył służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu (Wołyńskim), od kwietnia 1929 w 12. p. artyl. lekkiej w Złoczowie.
We wrześniu 1929 podjął T. pracę w II Państw. Gimnazjum w Stryju, a 8 I 1930 został nauczycielem geografii i «ćwiczeń cielesnych» w Prywatnym Gimnazjum (po r. 1932 Gimnazjum i Liceum) Koedukacyjnym im. Zygmunta Krasińskiego w Dolinie. Był też sekretarzem i prefektem pedagogicznym tamtejszej Bursy Polskiej im. Henryka Sienkiewicza oraz współinicjatorem powstania hufca szkolnego im. marsz. Józefa Piłsudskiego. Latem 1930 odbył podróż do północnej Afryki. Po dwumiesięcznych ćwiczeniach w lecie 1931 w 6. p. artyl. ciężkiej we Lwowie otrzymał w r.n. nominację na podporucznika rezerwy. Dn. 10 I 1935 objął posadę nauczyciela w I Państw. Gimnazjum i Liceum im. marsz. Józefa Piłsudskiego w Jarosławiu; etat uzupełniał lekcjami historii w tamtejszym II Państw. Gimnazjum i Liceum. Opiekował się I Drużyną Harcerzy im. księcia Józefa Poniatowskiego, a następnie od 1 XI t.r. był w stopniu harcerza Rzpltej jej drużynowym. Latem t.r. uczestniczył w Jubileuszowym Zlocie Harcerstwa Polskiego w Spale. Zorganizował jubileusz 25-lecia harcerstwa w Jarosławiu i był redaktorem jednodniówki „Pierwsza Drużyna Harcerzy im. ks. Józefa Poniatowskiego w Jarosławiu: 1911 – 1936” (Jarosław 1936). Od stycznia 1937 kierował referatem drużyn Komendy Hufca Harcerzy w Jarosławiu i był zastępcą hufcowego. Latem t.r. zorganizował obóz I Drużyny Harcerzy koło Vatra Dornei w Rumunii. Pod koniec października wszedł do komisji Hufca prób na stopień harcerza orlego, a w maju 1938 do komisji prób na stopień harcerza Rzpltej. T.r. otrzymał stopień podharcmistrza. Był kierownikiem sekcji Ogniska Metodycznego Geografii dla zachodniej części woj. lwowskiego oraz egzaminatorem z zakresu geografii dla kandydatów do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie.
Po wybuchu drugiej wojny światowej T., przydzielony do 10. p. artyl. ciężkiej, walczył w Armii «Łódź». W poł. września 1939 znalazł się w Warszawie, gdzie w komendzie zgrupowania artylerii organizował ochotnicze kompanie szturmowe. Po kapitulacji miasta został 10 X t.r. wywieziony do Oflagu XIB Brunszwik, a następnie przebywał kolejno w oflagach: XIIA H Adamar (od grudnia 1939) i jego filii tzw. Berglager (od grudnia 1941) oraz VIIA Murnau (od maja 1942). Współtworzył oraz zinwentaryzował i skatalogował w Murnau księgozbiór Centralnej Biblioteki Obozowej, liczącej pod koniec wojny ok. 30 tys. woluminów (wchodził w skład jej zarządu). Brał także udział w pracy tajnego Kręgu Starszoharcerskiego Polskich Oficerów. Po wyzwoleniu obozu 29 IV 1945 przez wojska amerykańskie pozostał w Murnau w Polskim Ośrodku Wojskowym Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie (od 6 XII t.r. Obóz Polskich Oficerów) i nadal zajmował się biblioteką przekształconą w Centralę Bibliotek Ruchomych. Uczył także w polskim gimnazjum i dla uczniów urządzał wycieczki krajoznawcze; sam uprawiał alpinistykę i narciarstwo. Przeniesiony w styczniu 1946 do Porto Recanati we Włoszech, służył w Wydz. Oświaty II Korpusu gen. Władysława Andersa; zaopatrywał w książki polskie obozy cywilne i wojskowe. Tam również działał w harcerstwie.
W maju 1946 wrócił T. do Polski i zamieszkał w Jarosławiu. Podjął pracę nauczyciela geografii i geologii w tamtejszym I Gimnazjum i Liceum (od r. 1948 Państw. Szkoła Ogólnokształcąca Stopnia Licealnego, od r. 1950 koedukacyjna, od r. 1961 I Liceum Ogólnokształcące, od r. 1972 im. Mikołaja Kopernika). Przy szkole zorganizował w r. 1947 ośrodek dydaktyczno-naukowy geografii i geologii na okręg rzeszowski. W r. 1948 został kierownikiem sekcji geografii i geologii powstałego wówczas Woj. Ośrodka Doskonalenia Kadr Oświatowych (w r. 1960 wcielony do Kuratorium Okręgu Szkolnego p.n. Okręgowy Ośrodek Metodyczny) w Rzeszowie. W dalszym ciągu działając w harcerstwie, pełnił funkcje członka Komendy, a później zastępcy hufcowego Hufca Harcerzy w Jarosławiu. Był w r. 1947 komendantem letniego kursu drużynowych w Kokoszkowie (obecnie dzielnica Nowego Targu) oraz w r.n. letniego obozu roboczego koło Ustki, realizującego program Harcerskiej Służby Polsce. W maju 1949 uczestniczył jeszcze w Warszawie w konferencji instruktorów ZHP w sprawie zmian w harcerstwie. W r. 1947 Rada Wydz. Nauk Przyrodniczych Uniw. i Politechn. we Wrocławiu nadała mu, na podstawie studiów ukończonych we Lwowie, magisterium z filozofii. Publikował artykuły i recenzje w ukazującym się od r. 1948 czasopiśmie „Geografia w Szkole”. Od r. 1951 uczył geografii w filii Liceum Korespondencyjnego w Rzeszowie, działającej przy jarosławskiej szkole ogólnokształcącej. Był współzałożycielem powstałego t.r. w Rzeszowie koła oddz. krakowskiego Polskiego Tow. Geograficznego; po jego usamodzielnieniu się w r. 1954 objął funkcję przewodniczącego.
Po przełomie politycznym 1956 r. wznowił T. działalność w odradzającym się harcerstwie; w l. 1957–8 należał do Komendy Hufca w Jarosławiu i pełnił funkcję instruktora ds. turystyki. Dn. 1 I 1958 otrzymał stopień harcmistrza, jednak już w r.n. został przeniesiony do rezerwy kadrowej. Był redaktorem odpowiedzialnym w r. 1957 czasopisma „Biuletyn. Geografia. Doświadczenia przodujących nauczycieli i materiały pomocnicze do realizacji programów”, wydawanego przez Woj. Ośrodek Doskonalenia Kadr Oświatowych w Rzeszowie. W l. 1957–67 należał do Komisji Programów i Podręczników przy Min. Oświaty (od r. 1966 Min. Oświaty i Szkolnictwa Wyższego). Wykładał w l. 1958–67 geografię i kartografię w Studium Nauczycielskim w Rzeszowie i Krośnie. Pełnił funkcję wizytatora kuratoryjnego. Był autorem poradników metodycznych: Nauczanie geografii w klasach łączonych („Klasy Łączone” 1958 nr 1), Ćwiczenia geograficzne w liceach ogólnokształcących i pedagogicznych. Geografia ogólna (W. 1958), Wskazówki metodyczne do nauczania geografii regionalnej w klasie VII i VIII (W. 1967), O nauczaniu geografii kraju ojczystego (W. 1975). Jego pasją były podróże, odwiedził m.in. ZSRR (1958–9, 1978), Chiny (1960) i Egipt (1975). Uczestniczył w kongresach Międzynarodowej Unii Geograficznej w Sztokholmie (1960), Londynie (1964) i Montrealu (1972). W l. 1960–71 wygłaszał prelekcje na organizowanych przez Liceum Ogólnokształcące w Jarosławiu Uniw. dla Rodziców. W l. 1962–4 zasiadał w Zarządzie Głównym Polskiego Tow. Geograficznego, potem został członkiem honorowym Towarzystwa. W ramach Szkolnego Koła Turystyczno-Krajoznawczego organizował i prowadził wycieczki oraz obozy wędrowne po całym kraju. Działał w Stow. Miłośników Jarosławia i ogłaszał artykuły w jego „Roczniku”. W r. 1972 przeszedł na emeryturę, ale nadal publikował, m.in. rozdziały dotyczące Jarosławia: Cechy znamienne położenia geograficznego miasta Jarosławia („Jarosław w PRL. Zarys monograficzny”, Rzeszów 1972) oraz Historia harcerstwa przy I Gimnazjum i Liceum w Jarosławiu („Księga Pamiątkowa Jubileuszu 100-lecia I Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego w Jarosławiu 1884–1984”, Jarosław 1987). Ogółem był autorem ok. 40 artykułów, głównie z zakresu metodyki geografii i krajoznawstwa. W r. 1981 napisał pamiętnik Myśli i wspomnienia (Kr. 2004). Zmarł 1 I 1990 w Jarosławiu, został pochowany w grobowcu rodzinnym na Starym Cmentarzu (kw. 15–2). Był odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim (1969) i Krzyżem Oficerskim (1986) Orderu Odrodzenia Polski, Srebrnym Krzyżem (1955) i Złotym Krzyżem (1961) Zasługi, Krzyżem «Za zasługi dla ZHP» z Rozetą z Mieczami (1988), medalami: «Za wojnę obronną 1939» (1984), «Zwycięstwa i Wolności 1945 r.», KEN (1975), «Zasłużony dla miasta Jarosławia» oraz Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego (1965), Złotą Odznaką Polskiego Tow. Geograficznego (1968) i Złotą Odznaką ZNP (1979).
W zawartym w r. 1931 we Lwowie małżeństwie z Marią Kozak (1902–1947), nauczycielką, uczestniczką tajnego nauczania w Jarosławiu i współpracowniczką AK, miał T. syna Adama Bogusława (ur. 1934), geologa. Powtórnie ożenił się w r. 1951 z Otylią Krajewską (1913–2006), nauczycielką, również byłą uczestniczką tajnego nauczania w Jarosławiu.
Dn. 9 IV 2016 nadano sali geograficznej w I Liceum Ogólnokształcącym im. Mikołaja Kopernika w Jarosławiu imię T-a.
Bibliografia dydaktyki geografii, Kr. 1976–85 I–II; Bibliografia geografii polskiej 1918–1927, W. 1971; Bibliografia meteorologiczna, 1940–1960, Polska, W. 1967; Bibliografia z zakresu meteorologii i klimatologii polskiej do roku 1939, W. 1963; Harcerski słownik biograficzny, W. 2016 IV; Kawecka B. i in., Bibliografia geografii polskiej 1945–1951, W. 1956; Małopolski słownik uczestników działań niepodległościowych 1939–1956, Kr. 2003 IX (fot.); Piskorz S., Tracz M., Słownik biograficzny polskich dydaktyków geografii, Kr. 1999; Puchała S., Poczet harcmistrzyń i harcmistrzów, W. 2014 II; Tuszyńska-Rękawek H. i in., Bibliografia geografii polskiej 1955–1960, W. 1966; toż za r. 1961, W. 1964; toż za r. 1975, W. 1980; Zięba Z., Jarosławskie cmentarze, Jarosław 2008 (fot.); – Alma Mater Jaroslaviensis. W stulecie istnienia Liceum Ogólnokształcącego w Jarosławiu 1884–1984 (Rzeszów 1984); Kozimala I., Lwowska Chorągiew Harcerzy ZHP w latach 1921–1939, Przemyśl 2007; Księga Pamiątkowa Jubileuszu 100-lecia I Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego w Jarosławiu 1884–1984, Jarosław 1987 (fot.); Łukasiak J., Wołyńska Szkoła Podchorążych Rezerwy Artylerii im. Marcina Kątskiego, Pruszków 2000 s. 33, 254; Polskie Towarzystwo Geograficzne w pięćdziesiątą rocznicę działalności, W. 1968 s. 201–2, 207; Polskie Towarzystwo Geograficzne w siedemdziesiątą piątą rocznicę działalności, W.–P. 1993 s. 146; Tabor A. (syn), Adam Tabor. Profesor Liceum Ogólnokształcącego w Jarosławiu, (mszp. z r. 2002 w posiadaniu Z. Nartowskiego); Wróblewski J., Rola książki w obozach jenieckich w czasie drugiej wojny światowej, „Roczn. Bibliot.” 1992 z. 1/2 s. 262; – Księga pamiątkowa XII Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich w roku 1925, W. 1926 I–II; Sprawozdanie dyrekcji Gimnazjum VIII we Lwowie za rok szkolny 1916/17, Lw. 1918 s. 20; Sprawozdanie dyrekcji państwowego VIII Gimnazjum realnego im. Jędrzeja Śniadeckiego we Lwowie za rok szkolny 1920–21, Lw. 1921 s. 14; Sprawozdanie dyrekcji Państwowego Gimnazjum II w Stryju za rok szkolny 1929/30, Stryj 1930 s. 6; Sprawozdanie Prywatnego Gimnazjum Koedukacyjnego im. Z. Krasińskiego w Dolinie za rok szkolny 1929/30, Dolina 1930 s. 6, 14–15, 25, 32; Sprawozdanie z posiedzeń naukowych oraz działalności Towarzystwa Przyjaciół Nauk i innych towarzystw naukowych i kulturalnych miasta Przemyśla w roku 1966, Przemyśl 1967 s. 30; – „Czas. Geogr.” 1969 z. 2 s. 295, 1974 z. 3 s. 396; „Neodidagmata” 1970 z. 1 s. 196; „Słowo Pol.” 1907 nr 422 (dot. ojca); „Wiad. Urzęd. ZHP” 1958 nr 1 s. 7; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne: „Czas. Geogr.” T. 62: 1991 nr 3 (P. Jahn, fot.), „Roczn. Stow. Miłośników Jarosławia” T. 12: 1986/93 (1997) (K. Tokarz, fot.), T. 15: 2002/4 (2004) (R. Fedan, Z. Nartowski, A. Tabor jun., fot.); – B. Jag.: sygn. 64/03 (Centralna Biblioteka obozu polskich oficerów w Murnau 1945–1946, Jarosław 1989, mszp., fot.); B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: rkp. 12665; – Mater. Red. PSB: Wydruk z internetu (www.lo.kopernik.jaroslaw. pl/?p=6675 [fot.]); – Informacje syna, Adama Tabora z Sosnowca i Zbigniewa Nartowskiego z Kr.
Janusz Wojtycza