Branicki Aleksander hr. (1821–1877), kolekcjoner, miłośnik nauk przyrodniczych, pierwszy fotograf-amator polski. Syn Władysława, wielkiego łowczego Dworu Rosyjskiego, i Róży z Potockich 1-v. Antoniowej Potockiej, pomimo spędzenia lat chłopięcych w Petersburgu wychował się w uczuciach patrjotycznych, głównie za sprawą matki. Zamiłowanie, do przyrody rozwinęło się pod działaniem wrażeń, odniesionych podczas licznych podróży oraz pobytu w rodzinnej a letniej rezydencji Biała-Cerkiew nad Rosią, wśród osobliwych drzew i krzewów, sprowadzanych z różnych stron świata do ozdobnego parku, założonego przez babkę, Aleksandrę Ksawerową Branicką. Po śmierci ojca w r. 1843 i otrzymaniu spadku ożenił się z Anną Hołyńską i nabył w r. 1846 dobra Sucha, a w r. 1849 dobra Ślemień w pow. żywieckim. Te dobra przyprowadził do porządku, gruntownie odrestaurował w Suchej zamek (około 100 pokojów), gdzie począł gromadzić zbiory bibljoteczne i muzealne; pomagała mu w tem żona. W r. 1863 za popieranie powstania styczniowego został zesłany administracyjnie do Saratowa, a następnie wysiedlony poza granice Rosji. Około r. 1850, gdy poczyniono udoskonalenia w dziedzinie fotografji (fotografja na papierze, płyty szklane i metoda kolodjonowa mokra), B. pierwszy w Polsce zaczął zajmować się fotografja jako amator; w r. 1851 fotografował Z. Krasińskiego. Poza myślistwem oddawał się z zamiłowaniem entomologji i botanice. W swych dobrach zakładał ogrody ozdobne i botaniczne. W r. 1857 założył w Stawiszczach, pow. taraszczańskiego, ogród botaniczny z roślin krajowych pod kierunkiem botanika Ant. Adrzejowskiego. W późniejszych latach odbywał wraz z bratem Konstantym liczne podróże w celach przyrodniczych, a mianowicie: w r. 1863–4 w towarzystwie prof. Ant. Wagi do Górnego Egiptu, zimą 1866–7 przy udziale zoologa Wł. Taczanowskiego do Algeru, a w r. 1872–3, bez udziału brata, w towarzystwie lekarza i entomologa dra H. Dziedzickiego powtórnie do Górnego Egiptu oraz do Nubji. Plony tych podróży oddawał na użytek publiczny, zasilając niemi Gabinet Zoologiczny Warszawski. Dzięki podróżom B-go otrzymał Uniwersytet Warszawski zbiór fauny Afryki Północnej, a oprócz tego liczne okazy z bliższych i dalszych wycieczek, odbytych po różnych okolicach Europy, oraz bogatą kolekcję owadów europejskich, nabytą po entomologu Maschelu, a także cenny zbiór muszli. Przy pomocy materjalnej B-go przeprowadził dr B. Dybowski badania w Kraju Ussuryjskim i zdobytemi okazami wzbogacił Warszawski Gabinet Zoologiczny. B. popierał też rozwój nauk przez opłacanie wpisów i udzielanie stypendjów młodzieży uczącej się oraz przez pokrywanie kosztów wydawnictw przyrodniczych. Jego nakładem ukazały się: w r. 1869 »Flora Ukrainy« cz. I. Ant. Andrzejowskiego, w r. 1872 »Historja Roślin Figuer’a« w tłumaczeniu Jakóba Wagi, a w r. 1876 »Zoologja obrazowa dla klas wyższych szkół średnich« Maks. Nowickiego. Zmarł nagle w Nicei 19 IX 1877. Dobra w Suchej i w Ślemieniu zapisał w dożywocie żonie, która kontynuowała prace nad powiększaniem i konserwacją zbiorów bibljotecznych i muzealnych. Po jej i syna Władysława śmierci majątek i zbiory przeszły w ręce hr. Anny z Branickich Tarnowskiej.

Boniecki; Uruski; Aleksander i Konstanty, hrabiowie Braniccy, »Wędrowiec« 1877, 331–4 z podobiznami Aleksandra (328) i Konstantego (327); Taczanowski Wł., Aleksander hr. Branicki, »Bibl. Warsz.« 1877, IV 339–40; Słow. geogr. (Biała Cerkiew, Sucha, Ślemień); Woźnowski M., Sucha, »Ziemia« 1931, 44–9.     

Aleksander Maciesza