Taczanowski Alfons Antoni Felicjan (1815–1867), ziemianin, działacz polityczny, założyciel ordynacji taczanowskiej, poseł na sejm pruski i do pruskiej Izby Panów.
Ur. 11 VI w Taczanowie (pow. pleszewski), był synem Maksymiliana (1774–1852), sędziego pokoju i prefekta kaliskiego, oraz Franciszki z Drwęskich. Miał braci: Józefa (1799–1868), Felicjana (Feliksa) (1810–1860), Juliana (ur. 1812) i Jana oraz siostrę Teklę (zm. 1875), zamężną za Hieronimem Rychłowskim.
T. uczył się pod kierunkiem prywatnych nauczycieli w majątku rodzinnym w Taczanowie, a w r. szk. 1824/5 w gimnazjum w Lesznie. Po ukończeniu (prawdopodobnie) jednego z gimnazjów we Wrocławiu krótko studiował (14 XII 1834 – 14 III 1835) na Wydz. Filozoficznym uniw. w Berlinie. W l. 1834–8 podróżował po Europie (Austria, Francja, Belgia, Włochy), często w towarzystwie brata, Juliana; władze pruskie podejrzewały go o kontakty z polską emigracją. W r. 1838 przejął od ojca Taczanów i inne majątki w pow. pleszewskim, którymi umiejętnie zarządzał, m.in. wprowadził płodozmian, zastosował meliorację oraz zwiększył uprawę ziemniaków i roślin paszowych; nowoczesnego gospodarowania uczył też chłopów w okolicznych wsiach. Dążąc do odegrania ważnej roli politycznej w W. Ks. Pozn., zbliżył się do pruskiego dworu monarszego.
W czasie Wiosny Ludów T. wszedł 19 IV 1848 do utworzonej przez Komitet Narodowy polskiej Komisji Centralnej ds. Wyborczych W. Ks. Pozn. W ostatnich dniach powstania poznańskiego uczestniczył w pertraktacjach między dowództwem wojsk pruskich i dowódcami armii powstańczej, m.in. po stoczonej 2 V t.r. bitwie pod Sokołowem koło Wrześni. Z ramienia oficerów opozycyjnych wobec wodza naczelnego powstania Ludwika Mierosławskiego podjął rozmowy z komisarzem królewskim gen. Ernestem Pfuelem. Uzyskawszy od niego 6 V w Poznaniu obietnicę zostawienia dwutysięcznego polskiego wojska, przyczynił się do podpisania 9 V aktu kapitulacji powstania, a w rezultacie do rozpuszczenia polskich oddziałów. Równocześnie 8 V został wybrany na posła z pow. wrzesińskiego do Zgromadzenia Narodowego w Berlinie (wybór zatwierdzony 22 V). W deputacji polskiej (32 posłów) należał do odłamu konserwatywnego. W trwających do 5 XII obradach Zgromadzenia Narodowego uczestniczył rzadko, brał często urlopy i bez podania przyczyn opuszczał posiedzenia. Wspierał niektóre akcje utworzonej w czerwcu 1848 Ligi Polskiej, m.in. z polecenia Dyrekcji Głównej prowadził w Poznaniu pertraktacje z niemieckimi kupcami zbożowymi, bojkotującymi towary polskich chłopów. Mianowany szambelanem królowej Augusty oraz odznaczony Orderem Orła Czerwonego i Krzyżem Legii Honorowej, miał bliskie kontakty towarzyskie z pruskim dworem monarszym. Rząd pruski rozważał jego kandydaturę na naczelnego prezesa W. Ks. Pozn., ale ostatecznie został nim w r. 1850 Gustaw von Bonin, a w r.n. Eugen Puttkamer.
Dziełem życia T-ego było wzorowe zorganizowanie rodowego majątku, w tym powstanie w r. 1853 w Taczanowie kompleksu zabudowań w stylu neogotyckim: przebudowanego i zmodernizowanego pałacu z końca XVIII w., oranżerii, masztalarni, ptaszarni, wieży wodnej, stajni i wozowni oraz kaplicy rodowej, a także założenie tam jednego z największych w Poznańskiem parków krajobrazowych (o powierzchni 21 ha) z bogatym drzewostanem, starannie strzyżonymi trawnikami i stawami. W r. 1854 król Fryderyk Wilhelm IV przyznał T-emu osobisty, nie podlegający dziedziczeniu, tytuł hrabiego, a w r. 1856 zatwierdził założoną przez niego ordynację taczanowską, w skład której wchodziły majątki: Taczanów, Lubomierz, Sowina, Sowina Błotna, Rokutów i Zawada. Do ordynacji T. włączył następnie majątki brata, Juliana oraz dziedziczone przez brata, Antoniego wsie: Bógwidze, Kotarby i Józefino. Po stryju, Felicjanie Taczanowskim, odziedziczył rozległy klucz biskupicki w gub. kaliskiej w Król. Pol. Mianowany w r. 1856 przez Fryderyka Wilhelma IV dziedzicznym członkiem Izby Panów w pruskim Zgromadzeniu Narodowym, nie wykazywał większej aktywności i nadal rzadko uczestniczył w obradach (w r. 1859 wybrano go tylko do komisji petycyjnej). Do Koła Polskiego nie należał. Uprzejmy, uczynny i pogodny, «cieszył się raczej przychylną opinią» (A. Kwilecki), choć mówiono też, że «nic polskiego oprócz nazwiska nie zachował» („Nadwiślanin” 1861 nr 38). W r. 1863 sporządził T. testament, w którym ordynację taczanowską zapisał bratankowi Antoniemu (synowi Juliana), a drugiemu bratankowi, Zygmuntowi (najmłodszemu synowi Felicjana) legował klucz biskupicki. Z tych ostatnich dóbr zamierzał również utworzyć ordynację, jednak jej statut, przesłany w maju t.r. do Petersburga, nie został zatwierdzony. T. zmarł 9 lub 10 V 1867 pod Pleszewem, podczas podróży z Berlina do Taczanowa, został pochowany w kaplicy rodowej w Taczanowie.
T. rodziny nie założył. Jego bratankami byli Edmund Władysław Maksymilian (zob.) i Władysław (1825–1893, zob.) Taczanowscy.
Leitgeber S., Nowy almanach błękitny, P. 1993 s. 172; Żychliński, X 270–1; Żychliński, Kron. rodzin, s. 458–9; – Grot Z., Działalność posłów polskich w sejmie pruskim (1848–1950), P. 1961; Jakóbczyk W., Studia nad dziejami Wielkopolski w XIX w. (Dzieje pracy organicznej), P. 1951 I 139; Karwowski, Hist. W. Ks. Pozn., I–II; Kieniewicz S., Społeczeństwo polskie w powstaniu poznańskim 1848 r., W. 1960 s. 386–7; Komierowski R., Koła Polskie w Berlinie 1847–1860, P. 1910 s. 18, 65, 181, 218, 301; Kościński K., Polskie ordynacje i związki rodzinne, P. 1906; Kozłowski J., Niemcy w Poznańskiem wobec Wiosny Ludów (1848–1850), P. 2009; tenże, Wielkopolska pod zaborem pruskim w latach 1815–1918, P. 2004; Kwilecki A., Wielkopolskie rody ziemiańskie, P. 2010; Małyszko S., Gajda Ł., Majątki wielkopolskie. Powiat pleszewski, Szreniawa 1997 II 157–63; Mencfel M., Atanazy Raczyński (1788–1874). Biografia, P. 2017; Paprocki F., Wielkie Księstwo Poznańskie w okresie rządów Flottwella 1830–1841, P. 1994; Rezler M., Wielkopolska Wiosna Ludów (1848 roku). Zarys dziejów militarnych, P. 1993 s. 223; Spenkuch H., Das Preussische Herrenhaus. Adel und Burgertum in der Ersten Kammer des Landtages 1854–1918, Düsseldorf 1998 s. 50; Streiter K. H., Die nationalen Beziehungen im Grossherzogtum Posen (1815–1848), Bern 1986 s. 133; Trzeciakowski L., Posłowie polscy w Berlinie 1848–1928, W. 2003; – Koźmian J., Pisma, P. 1881 I 273, 278; [Kraszewski J. I.] Bolesławita B., Z roku 1867 rachunki, P. 1868 s. 500–2; Die Matrikel der Friedrich-Wilhelms-Universität zu Berlin 1819–1850, Oprac. P. Bahl, W. Ribbe, Berlin 2010 II 363; Niemojowski J. N., Wspomnienia, W. 1925 s. 406; – Nekrologi z r. 1867: „Dzien. Pozn.” nr 109, 117, „Gaz. Pol.” nr 108; – AP w P.: Królewskie Gimnazjum w Lesznie, sygn. 19, Naczelne Prezydium Prow. Pozn., sygn. 1222; Geheimes Staatsarchiv Preussische Kulturbesitz w Berlinie: I. HA Rep. 89 nr 31165/0, Rep. 90A nr 2010, Rep. 176 nr 9632, 9671.
Witold Molik