Świetlicki Henryk Kazimierz, pseud. Zięba (1898—1973), żołnierz Legionów Polskich, podpułkownik Wojska Polskiego.
Ur. 27 VIII w Pabianicach, był synem Józefa i Franciszki z Sereszyńskich (zm. 1908).
Ś. uczył się od r. 1910 w Miejskiej Szkole Handlowej w Pabianicach; wstąpił wówczas do Organizacji Młodzieży Niepodległościowej «Zarzewie», a w r. 1912 został członkiem działającego w szkole zastępu skautowego. Wziął udział w ćwiczeniach wojskowych, a po wybuchu pierwszej wojny światowej, jako kurier pod pseud. Zięba, roznosił «bibułę» w rejonie Pabianic i Łodzi. Po wkroczeniu 12 X 1914 do Łodzi pierwszych oddziałów Legionów Polskich zgłosił się na ochotnika, lecz nie został przyjęty (przypuszczalnie z powodu młodego wieku). Kontynuował służbę w skautingu i prowadził działalność wywiadowczą, a gdy oddziały niemieckie wycofały się z miasta pod koniec października t.r. był poszukiwany przez Rosjan i ukrywał się. Dn. 7 VI 1915 został przyjęty do Legionów i służył w baonie uzupełnień nr 3 w Kęszynie pod Piotrkowem, a od sierpnia t.r. w stopniu szeregowego legionisty w 6. komp. nowo utworzonego 6. pp Leg. Pol., z którym od września przeszedł cały szlak bojowy; 27 V 1916 awansował na starszego legionistę. W bitwie pod Kostiuchnówką, 5 VII t.r., został ciężko ranny w pierś odłamkiem artyleryjskim (niewydobyty, nosił do końca życia). Odbył kilka kursów podoficerskich, m.in. kurs sierżantów sztabowych w Dęblinie oraz kurs szkoły oficerskiej przy 6. pp Leg. Pol. w Zambrowie (luty— czerwiec 1917), podczas którego awansował 27 II t.r. na kaprala. W czasie kryzysu przysięgowego był 13 VII internowany w obozie w Szczypiornie, a następnie w Łomży. Jako niepełnoletni został zwolniony 24 XII i wrócił do Pabianic, gdzie kontynuował naukę w ośmioklasowej Szkole Realnej. Podjął wówczas działalność konspiracyjną w POW; zorganizował liczącą w październiku 1918 ok. 100 osób kompanię POW i wziął z nią udział w rozbrajaniu Niemców na terenie Pabianic.
Dn. 11 XI 1918 wstąpił Ś. ze swą kompanią POW do WP, która połączona z oddziałem POW ze Zgierza utworzyła 12. komp. 28. pp «Dzieci Łódzkich» (od lipca 1919 — 28. Pułk Strzelców Kaniowskich). Jako dowódca plutonu 3. baonu wyjechał 26 I 1919 na front czeski na Śląsk Cieszyński, gdzie 30 I t.r. w czasie walki pod Kisielowem jego kompania odznaczyła się odbijając w kontrataku utracone pozycje. Na początku marca znalazł się z 3. baonem w Małopolsce Wschodniej i dowodząc 10. komp., walczył do 17 VII z Ukraińcami, m.in. pod Iwanówką, Tarnopolem, Zborzewem, Złoczowem i Szczepanówką; 18 VIII awansował na sierżanta. Od 1 X przebywał na froncie litewsko-białoruskim i pod koniec t.r. objął szefostwo 12. komp. W maju 1920 uczestniczył w walkach podczas pierwszej ofensywy wojsk M. Tuchaczewskiego; 29 V t.r. w potyczce pod wsią Biełki koło Mariampola ponownie został ciężko ranny. Do pułku wrócił 4 VII, po rozpoczęciu drugiej ofensywy Tuchaczewskiego i objął stanowisko dowódcy kompanii. Uczestniczył w odwrocie z Białorusi pod Warszawę, gdzie jego pułk bronił pozycji pod Jabłonną; 15 VIII wziął udział w kontrnatarciu na Wólkę Radzymińską, kluczowym momencie bitwy warszawskiej. Pod koniec sierpnia został z pułkiem przerzucony pod Zamość i w składzie III Armii walczył m.in. z I Armią Konną S. Budionnego.
Dn. 1 II 1921 został Ś. zweryfikowany w stopniu podporucznika i równocześnie odkomenderowany do Wielkopolskiej Szkoły Podchorążych Piechoty w Bydgoszczy. Po jej ukończeniu 20 IV 1922 w stopniu porucznika (ze starszeństwem z 1 VI 1920) został odkomenderowany 5 V 1922 na kurs do Centralnej Szkoły Czołgów w Żurawicy; ukończywszy kurs, pozostał tam na stanowisku wykładowcy. W okresie 21 IV 1924 — 15 IX 1925 dowodził w Żurawicy plutonem 1. p. czołgów. Od 1 X 1925 do 30 IX 1926 był słuchaczem w Centralnej Szkole Wychowania Fizycznego w Poznaniu, a następnie objął stanowisko kierownika wychowania fizycznego w Korpusie Kadetów nr 2 w Chełmnie. Na początku r. 1929 awansował na kapitana (ze starszeństwem z 1 I t.r.). Od 1 X służył w 66. pp w Grudziądzu jako dowódca kompanii, a później dowódca szkoły podoficerskiej. Dn. 1 VII 1932 objął stanowisko kierownika Referatu Wychowania Fizycznego w sztabie Dowództwa Okręgu Korpusu nr 1 w Warszawie. Skierowany 13 VI 1934 do 48. pp w Stanisławowie, dowodził w nim 1. baonem, po czym został komendantem Szkoły Podchorążych Rezerwy przy 11. Karpackiej DP; awansował na majora (ze starszeństwem z 1 I 1936). Od 1 XI 1938 był pierwszym zastępcą dowódcy 5. Baonu Panc. w Krakowie. W marcu r.n. ukończył kurs dla dowódców batalionów czołgów w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie.
Dn. 24 VIII 1939 objął Ś. dowództwo 51. Dyonu Panc., przydzielonego do Krakowskiej Brygady Kawalerii (Armia «Kraków»). Podczas kampanii wrześniowej walczył od 1 IX t.r. m.in. pod Woźnikami, wspierając 3. p. ułanów, w rejonie Szczekocin, Kielc—Jędrzejowa (w ramach grupy ppłk. Bronisława Kowalczewskiego) i pod Skarżyskiem, po czym został podporządkowany 12. DP gen. Gustawa Paszkiewicza. W walce pod Iłżą (8—9 IX) dyon Ś-ego stracił ostatni sprzęt pancerny i motorowy, po czym wyrwał się z okrążenia, przekroczył Wisłę i w szczątkowej formie dotarł 11 IX do Lublina. Ś. otrzymał tam rozkaz wyjazdu do Rohatyna i 19 IX, z garstką podkomendnych, zdołał dotrzeć do granicy węgierskiej. Po przekroczeniu granicy został 22 IX internowany na Węgrzech; był polskim komendantem obozu w Zebegény, z którego zbiegł 23 X t.r. do Budapesztu. Następnie przez Włochy dotarł 28 X do Paryża i został przyjęty do WP; otrzymał przydział do zgrupowania Oficerów Broni Panc. w Sables d’Or. W styczniu 1940 objął dowództwo szkolnego baonu czołgów w Obozie Wojsk Panc.-Motorowych koło Avignonu, a w marcu t.r. 1. baonu czołgów w p. panc. (czołgów) 10. Brygady Kawalerii Panc. Między 21 a 24 VI został ewakuowany do Wielkiej Brytanii, gdzie na początku lipca przydzielono go do formującego się Zgrupowania Panc. w Szkocji. Od 16 X odtwarzał tam 1. baon czołgów w składzie 1. p. czołgów (od września 1941 — 65. baon czołgów 16. Brygady Panc.). Skierowany do formujących się oddziałów kawalerii panc. Armii Polskiej na Wschodzie, wyruszył 6 VI 1942 na Środkowy Wschód; od 3 VII t.r. pełnił tam obowiązki kierownika wyszkolenia 2. Brygady Czołgów, a 8 X w rejonie miejscowości Kassa (pogranicze Iranu i Iraku) objął dowództwo 6. baonu czołgów «Dzieci Lwowskich» (od 1 VII 1943 — 6. p. panc. «Dzieci Lwowskich»), który wszedł w skład 2. Brygady Panc. Był popularnym i lubianym dowódcą, nazywanym przez podwładnych Bacą. W kwietniu 1943 odbył kurs dowódców broni panc. w brytyjskim Centrum Szkolenia na Środkowym Wschodzie w Deir Suneid. W grudniu t.r. pułk Ś-ego został przetransportowany do Włoch, a Ś. awansował na podpułkownika (ze starszeństwem z 1 III 1944). W czasie bitwy o Monte Cassino 6. p. panc. stanowił trzon Grupy «Bob» ppłk. Władysława Bobińskiego, która miała za zadanie zdobyć silnie ufortyfikowane miasteczko Piedimonte San Germano. Drugiego dnia boju o Piedimonte, 21 V 1944, w wyniku ostrzału Ś. został ranny w obie nogi i w rezultacie amputowano mu stopę. Ewakuowany 3 VIII t.r. do Wielkiej Brytanii, kontynuował rekonwalescencję (13 VIII 1944 — 27 III 1946) w polskim Szpitalu Wojennym nr 1 w Taymouth Castle (region Perthshire, Szkocja). Został wtedy wykładowcą broni panc. (do 6 VII 1946) w Wyższej Szkole Wojennej w Cupar (Fife, Szkocja).
W październiku 1946 wstąpił Ś. do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. Ponieważ starania o sprowadzenie żony i dzieci do Wielkiej Brytanii zakończyły się niepowodzeniem, zdecydował się na powrót do kraju, o czym zawiadomił gen. Władysława Andersa. Dn. 8 V 1947 opuścił Korpus i na wyjazd do Polski oczekiwał w obozie repatriacyjnym; 1 VIII t.r. wypłynął z Edynburga i 3 VIII dotarł do Gdańska, po czym udał się do Łodzi. Zweryfikowany w WP w stopniu podpułkownika 4 VIII, został zwolniony z czynnej służby wojskowej, lecz nie otrzymał należnej mu emerytury. Zamieszkał w Pabianicach, gdzie pracował jako księgowy kolejno w biurze spedycyjnym Centrali Tekstylnej w Łodzi (24 IX 1947 — 10 VI 1948) i Pomocniczej Spółdzielni Cechu Rzemiosła Włókienniczego w Pabianicach (do r. 1968); był inwigilowany przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego, później Służbę Bezpieczeństwa. W r. 1957 spisał wspomnienia z kampanii wrześniowej; opublikowane zostały pośmiertnie w opracowaniu Antoniego Nawrockiego pt. Wspomnienia mjr. Henryka Świetlickiego, dowódcy 51 Dywizjonu Pancernego Krakowskiej Brygady Kawalerii z walk wrześniowych 1939 roku („Przegl. Hist.-Wojsk.” 2007 nr 4, fot.). Także pośmiertnie ukazała się Relacja ppłk. Henryka Świetlickiego z bitwy pod Piedimonte („Bitwa o Monte Cassino 11—18 maja 1944 r.” T. 4: „Bitwa o Piedimonte San Germano 19—25 maja 1944”, Oprac. W. Handke, Leszno 2004). Zmarł 16 XI 1973 w Pabianicach, został pochowany 18 XI na miejscowym cmentarzu. Był odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari IV i V kl., Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych (czterokrotnie), Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Monte Cassino, Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasług II kl., Krzyżem «Za obronę Śląska Cieszyńskiego» II kl., Medalem «Za obronę Śląska Cieszyńskiego» i Odznaką Honorową «Orlęta» oraz odznaczeniami brytyjskimi: 1939—1945 Star, Africa Star, Italy Star, Defence Medal, The War Medal 1939—1945 i austriackimi: Srebrnym Medalem za Waleczność II kl. i Brązowym Medalem za Waleczność.
W zawartym 28 IV 1928 małżeństwie z Ireną z Ławickich miał Ś. synów: Jerzego (ur. 1931) i Lecha (ur. 1933). Rodzina w r. 1940 została wywieziona na Syberię, skąd wróciła w r. 1946.
Imię Ś-ego nosi ulica w Pabianicach.
„Przegląd Kawalerii i Broni Pancernej”. Bibliografia 1956—2000 (numery 1—160), Londyn 2001 s. 306; Przybyszewski S. M., Dowódcy dywizji, brygad i pułków kawalerii Rzeczypospolitej 1914—1945, Kazimierza Wielka 2015 s. 411—12; Rybka—Stepan, Awanse; Rybka—Stepan, Rocznik; — 2. Korpus w bitwie o Monte Cassino z perspektywy półwiecza, Red. T. Panecki, W. 1994; Działania 2. Korpusu we Włoszech, Red. S. Biegański, Londyn 1963 I; Głowacki L., Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939, L. 1976; Handke W., Ppłk Henryk Kazimierz Świetlicki — legionista i pancerniak (kawaler dwóch krzyży VM), „Grot. Zesz. Hist.…” 2002 nr 14 s. 114—31; tenże, Semper Fidelis. Dzieje Pułku 6. Pancernego „Dzieci Lwowskich”, Leszno 2006 (fot.); Historia 6. Pułku Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego, Red. E. Skarbek, W. 1939 I; Kawaleria polska i bronie towarzyszące w kampanii wrześniowej 1939, Oprac. J. Wielhorski, Londyn 1979; Mitkiewicz L., Kawaleria samodzielna Rzeczypospolitej Polskiej w wojnie 1939 roku, Oprac. J. S. Tym, Kr. 2013 (błędnie jako Święcicki); Proszek R., 51 Dywizjon Pancerny przydzielony do Krakowskiej Brygady Kawalerii w czasie kampanii wrześniowej 1939 r., „Przegl. Kawalerii i Broni Panc.” [Londyn] 1963 nr 29; Suchcitz A., Dzieje 1 Pułku Ułanów Krechowieckich 1941—1947, Londyn 2002; Szubański R., Pancerne boje września, W. 2009 s. 81—2, 213; tenże, Polska broń pancerna w 1939 roku, W. 2011; Trzecia Dywizja Strzelców Karpackich 1942—1947, Red. M. Młotek, Londyn 1978; Tym J. S., Pancerni i ułani generała Andersa. Broń pancerna i kawaleria pancerna Polskich Sił Zbrojnych na Środkowym Wschodzie i we Włoszech 1941—1946, W. 2012; tenże, Wojska pancerne Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1940—1947. Doktryna, organizacja, szkolenie i działania bojowe, W. 2012; Tymieniecki B., Na imię jej było Lily, W. 1984; Wańkowicz M., Monte Cassino, W. 1972 (fot.); Zarzycki P., Południowe Zgrupowanie Armii „Prusy” we wrześniu 1939 roku, W. 2001 s. 155, 373; Żebrowski M. W., Zarys historii polskiej broni pancernej 1918—1947, Londyn 1971 s. 315—17, 406—7, 443, 468, 470, 558 (fot.); — Bojakowski R., Pułk 6 Pancerny „Dzieci Lwowskich”. Droga i przeżycia, Londyn 1994 s. 101, 111, 115, 120, 129, 134, 143—4, 151, 155, 161, 199, 264, 368, 397 (fot.); Rocznik oficerski, W. 1923, 1924, 1928, 1932; — „Nowa Reforma” 1916 nr 363; „Wrocł. Tyg. Katolików” 1974 nr 17 (wspomnienie R. J. Proszek, fot.); — CAW: Teczka Akt Personalnych, sygn. 5/53/2459; — Mater. Red. PSB: Wydruk ze strony internetowej (http://historia-nieznana. blogspot.com/search?q=świetlicki: informacje syna, Jerzego, zebrane na blogu Andrzeja Brauna).
Daniel Koreś