Tarnowska Irena, pseud.: Ewa Nowicka, Tarnina (1900–1984), nauczycielka, harcmistrzyni, działaczka konspiracyjna.

Ur. 10 I w Charlottenburgu (od r. 1920 dzielnica Berlina), była córką Edmunda Tarnowskiego (1872–1934), kupca, właściciela sklepu bławatnego w Obornikach, a od r. 1918 podobnego sklepu w Poznaniu, w czasie powstania wielkopolskiego t.r. komendanta oddziału Straży Ludowej dzielnicy Jeżyce, oraz Zofii z Piotrowskich (zm. 1906). Po śmierci matki ojciec ożenił się powtórnie 21 VIII 1906 z Marią Janelt (1869–1927). T. miała rodzeństwo, siostry Halinę, Janinę i Aleksandrę oraz brata Stanisława.

T. uczęszczała do szkół elementarnych w Poznaniu, a od r. 1908 w Obornikach, gdzie uczyła się w gimnazjum do r. 1916. Po włączeniu w r. 1919 Poznania do Polski ukończyła pierwszy w mieście roczny kurs nauczycielski i od 1 II r.n. była nauczycielką nauczania początkowego w tamtejszej szkole powszechnej nr 8. Z Zofią Tustanowską utworzyła w styczniu 1922 szkolną IX Drużynę Harcerek im. Klaudyny Potockiej; po złożeniu przyrzeczenia harcerskiego na ręce Wisławy Szafran od września t.r. prowadziła drużynę samodzielnie (do r. 1933). W dn. 3–9 VII 1924 uczestniczyła w I Narodowym Zlocie Harcerek w Świdrze (pow. warszawski). Od r. 1926 uczęszczała na Państw. Wyższy Kurs Nauczycielski w Warszawie, który ukończyła w r.n. Była wolnym słuchaczem na zajęciach z polonistyki na Uniw. Pozn. i od tego czasu uczyła też języka polskiego. Od r. 1928 sprawowała funkcję komendantki żeńskiego hufca w Poznaniu; zasiadała w Komendzie Wpol. Chorągwi Żeńskiej (Harcerek) i od r. 1929 kierowała w niej referatem nauczycielskim. Dn. 20 XII t.r. została podharcmistrzynią, a 23 III 1932 harcmistrzynią. W Komendzie Wpol. Chorągwi Harcerek prowadziła referat kształcenia starszyzny, zasiadała w wydz. programowym, od r. 1933 kierowała wydz. kwalifikacji drużyn, a od r.n. była komendantką Środowiska Poznań, potem także skarbniczką Koła Przyjaciół Harcerstwa. W dn.11–25 VII 1935 uczestniczyła w Zlocie Jubileuszowym ZHP w Spale. W r. 1933 przeniosła się do szkoły powszechnej nr 10 przy ul. Bosej, w r.n. do szkoły nr 15 przy pl. Stawowym, a od r. 1937 pracowała w szkole nr 5 przy ul. Wszystkich Świętych. Od 8 V 1939 wchodziła w skład komisji prób instruktorskich Chorągwi Wpol.

Po wkroczeniu we wrześniu 1939 do Poznania wojsk niemieckich przejęła T. po wywiezionej do Generalnego Gubernatorstwa Włodzimirze Musidłowskiej funkcję komendantki Pogotowia Wpol. Chorągwi Harcerek, a potem tajnej Organizacji Harcerek (od r. 1940 krypt. Związek Kończyn, od r. 1943 krypt. Bądź Gotów). Należała do grupy inicjującej w styczniu 1940 tajne nauczanie w Poznaniu; kierowała kilkunastoma kompletami, a w swoim mieszkaniu przy ul. Szamarzewskiego 27 zorganizowała bibliotekę, licząca ok. 1 tys. tomów, z uratowanego zasobu biblioteki miejskiej szkoły handlowej (kupieckiej). Na początku r. 1942 została oficjalnie zatrudniona w dziale księgowości kasyna oficerskiego w Poznaniu. Współpracowała z Komendą Okręgu ZWZ/AK oraz wydziałami opieki społecznej i oświaty Biura Delegatury Rządu RP na Ziemie Zachodnie (od poł. t.r. z pełnomocnikiem Biura Zachodniego Delegatury Edwardem Serwańskim). Organizowała pomoc dla więźniów Fortu VII w Poznaniu i obozu przejściowego w Żabikowie. W ramach pomocniczej służby kobiet AK współtworzyła szkolenia w zakresie pielęgniarstwa oraz organizacji punktów sanitarnych i szpitalnych. Dn. 18 II 1944 została aresztowana, osadzona w obozie w Żabikowie i 25 VI t.r. przewieziona do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück (nr obozowy 43453). Uczyła tam najmłodsze więźniarki i była zastępową zastępu «Kielnie» konspiracyjnej drużyny harcerek «Mury». Po kilku miesiącach przeniesiona do podobozu (pod Lipskiem) obozu koncentracyjnego Buchenwald (nr obozowy 4147), pracowała w magazynie odzieżowym oraz prowadziła tajne nauczanie. W czasie ewakuacji obozu na przełomie kwietnia i maja 1945 uciekła z transportu pod Karlsdorfem.

Dn. 22 V 1945 wróciła T. do Poznania i 1 VI t.r. podjęła pracę w Szkole Podstawowej nr 30. W r. 1948 przeniosła się do Szkoły Podstawowej nr 23, w której zorganizowała Drużynę Harcerek im. Marii Wocalewskiej i do r. 1950 pełniła funkcję jej drużynowej. W l. 1956–9 kierowała referatem kształcenia starszyzny Chorągwi Wpol. ZHP. Od r. 1946 należała do ZNP; była w Związku przewodniczącą (1951–4) i sekretarzem oddz. zakładowego (1965–8). Dn. 17 I 1970 przeszła na emeryturę, ale przez pewien czas pracowała jeszcze w Szkole nr 23 na pół etatu. W ostatnim okresie życia wycofała się z aktywnej służby instruktorskiej, jedynie od r. 1980 uczestniczyła w pracach komisji historycznej Chorągwi Wpol. ZHP. Była autorką niepublikowanych relacji z działalności konspiracyjnej służby harcerstwa wpol. (AAN: Zespół 2278). Zmarła 12 VII 1984 w Poznaniu, została pochowana 18 VII na cmentarzu komunalnym Junikowo. Była odznaczona Odznaką tysiąclecia Państwa Polskiego.

T. nie założyła rodziny.

Z inicjatywy Wpol. Klubu Byłych Nauczycieli Tajnego Nauczania odsłonięto 13 X 1989 tablicę poświęconą T-iej w Liceum Ogólnokształcącym nr 7 im. Dąbrówki w Poznaniu (dawna Szkoła Podstawowa nr 23).

Fot. w Mater. Red. PSB; – Encyklopedia konspiracji wielkopolskiej 1939–1945, P. 1998; Harcerski słownik biograficzny, W. 2012 III; Jarzembowski K., Kuprianowicz L., Harcmistrzynie i harcmistrze Związku Harcerstwa Polskiego mianowani w latach 1920–1949, Kr. 2006; Materiały do harcerskiego słownika biograficznego, „Harcerstwo” 1995 nr 9 s. 146; PSB (Szafran Wisława); Puchała S., Poczet harcmistrzyń i harcmistrzów, W. 2014 II; – Harcerki 1911–1939. Historia, program, wychowanie, W. 1990; Harcerki 1939–1945, W. 1983; Jak feniks z popiołów. Struktury Polskiego Państwa Podziemnego w Wielkopolsce 1939–1945, P. (2007) s. 66–7 (fot.); Piotrowska-Szulczewska D., Wielkopolska Chorągiew Harcerek 1912 – 31 sierpnia 1939, P. 1992; Serwański E., Wielkopolska w cieniu swastyki, W. 1970; Sulewski W., Z frontu tajnego nauczania, W. 1966; Walczak M., Tajne nauczanie w Wielkopolsce (1939–1945), „Rozpr. z Dziej. Oświaty” t. 14: 1971 s. 107, 153; – Łuczak A. i in., Ze strachem pod rękę i śmiercią u boku… Wielkopolanki w konspiracji 1939–1945, P. 2006 (fot.); Mury. Harcerska konspiracyjna drużyna w Ravensbrück. Wspomnienia, Kat. 1986; Osmólska B., Tajne nauczanie w czasie okupacji w Poznaniu, „Przegl. Zachodni” R. 2: 1946 nr 12 s. 1052–5; Pamiętniki ocalonych. Wspomnienia więźniów hitlerowskich miejsc kaźni w Wielkopolsce, P. 1983 s. 27, 36, 95; Sprawozdanie Oddziału Wielkopolskiego ZHP za r. 1928, P. 1929 s. 24, 26, 28; toż za r. 1929, P. 1930 s. 28–9, 31, 37; toż za r. 1930, P. 1931 s. 19, 28; toż za r. 1932, P. 1933 s. 35, 38, 49; toż za r. 1933, P. 1934 s. 27, 32, 34, 44, 46; toż za r. 1934, P. 1935 s. 27, 39; toż za r. 1936, P. 1937 s. 19, 31; toż za r. 1937, P. 1938 s. 25, 35, 39; toż za r. 1938, P. 1939 s. 39, 43; Szare Szeregi. Harcerze 1939–1945, W. 1988 II; Wińska U., Zwyciężyły wartości. Wspomnienia z Ravensbrück, Gd. 1985; – „Kron. M. Poznania” R. 38: 1970 nr 3 s. 115–18 (fot.); „Postęp” R. 17: 1906 nr 191 (dot. ojca); – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne z r. 1984: „Głos Wpol.” nr 166, „Tyg. Powsz.” nr 35; – Arch. Chorągwi Wpol. ZHP: teczka personalna (fot.); Arch. Kuratorium Oświaty w P.: Akta Osobowe Nauczycieli m. Poznania (teczka osobowa); – Mater. Red. PSB: Kopia My Heritage Family Trees (Maria Tarnowska), wydruk z wyszukiwarki grobów w P. (cmentarz zabytkowy Jeżyce, dot. ojca).

Zbigniew Pilarczyk