Świerczyński Jan Kotka właśc. Jan Kotka z Małego Świerczyna h. Ogon (zm. 1464), rycerz pasowany, kasztelan kruszwicki.
Był wnukiem kaszt. brzeskiego Wojciecha z Kościoła (obecnie Kościelna Wieś), synem podkomorzego inowrocławskiego Wojsława Kotki z Chróstowa i Sędki z Małcza, córki kaszt. gnieźnieńskiego Mikołaja z Królikowa h. Zaremba, siostrzeńcem Marcina ze Sławska h. Zaremba (zob.), woj. kaliskiego. Miał dwóch braci piszących się z Chróstowa, Marcina, cześnika inowrocławskiego, i Trzebowita, oraz prawdopodobnie siostrę, Helenę Kotkę, dwórkę królowej Zofii Holszańskiej, później żonę Floriana z Pacanowa h. Jelita (zob.), podstolego krakowskiego.
Ś. po raz pierwszy wystąpił w r. 1427, wspomniany bezimiennie wraz z rodzeństwem, w akcie sprzedaży przez ich rodziców Wawrzyńcowi Jelitce wsi Małecz i Skrzynki (pow. brzeziński w Łęczyckiem). Samodzielnie pojawił się 13 IV 1434 przed sądem ziemskim w Brześciu Kujawskim. W r. 1435 wystąpił jako rycerz pasowany; pasem rycerskim mógł zostać wyróżniony za udział w wojnie polsko-krzyżackiej (1431—5) lub w walkach przeciw wielkiemu księciu Świdrygielle na Litwie (wyprawa łucka 1431). Na przełomie l. 1435 i 1436 toczył przed sądem ziemskim brzeskim spór z Mikołajem z Koźminka, któremu poręczył za plebana gniewkowskiego spłatę długu 10 grzywien; sprawę przegrał i musiał Mikołajowi wypłacić sporną sumę. Ś. i jego brat, Marcin z Chróstowa, jako wujowie po dziadzie, asystowali w r. 1437 Małgorzacie, żonie Jakuba z Pokrzywnicy, i jej matce Katarzynie (Kunie) przy sprzedaży m. Soboty i Sobockiej Wsi (pow. brzeziński) stryjom Małgorzaty, Janowi z Nowogrodu i Tomaszowi ze Skrzeszewa. Wspólnie ze swym współrodowcem, Otą z Czamanina, poręczył Ś. w r. 1438 na sumę 77 grzywien Janowi z Sompolna za swego stryja stryjecznego Krzysztofa z Ruszkowa, syna woj. brzeskiego Krzesława z Kościoła; również wówczas musieli wypłacić sporną sumę. W r. 1439 wystąpił Ś. po raz pierwszy jako asesor sądu grodzkiego w Brześciu; funkcję tę pełnił jeszcze wielokrotnie (m.in. w l. 1445, 1446, 1451, 1454, 1461 i 1462). Przed sądem ziemskim w Łęczycy świadczył w l. 1440 i 1441 w sprawie granicznej między dziedzicami Małcza i Woli Małeckiej. Możliwe, że w l. 1441—4 przebywał u boku króla Władysława III na Węgrzech, tylko sporadycznie pojawiając się w tym czasie na Kujawach. Od władcy otrzymał urząd krajczego królewskiego; z tytułem tym wystąpił 27 V 1445 jako asesor sądu grodzkiego w Brześciu. T.r. zapisał przed sądem grodzkim brzeskim oprawę w wysokości 300 grzywien na połowie swych dóbr żonie Annie, córce Piotra z Sadługa h. Pomian i Małgorzaty z Janiszewa, i zobowiązał się wtedy do 25 XII oddać 23 grzywny Bartoszowi z Powałkowic. Poręczył także wspólnie z innymi za Przybysława z Chalna i jego żonę Annę, że po otrzymaniu posagu od swych braci, zrezygnuje ona z dóbr dziedzicznych. Z bratem Marcinem oddał w r. 1446 dług Abrahamowi z Sompolna. Przed 15 XII 1448 otrzymał od króla Kazimierza Jagiellończyka urząd łowczego brzeskiego; był nim, gdy tego dnia wraz z innymi urzędnikami uchwalił na sejmiku w Brześciu, że roki generalne w woj. brzeskim będą odbywały się cztery razy w roku. Jako łowczy brzeski uczestniczył trzykrotnie w charakterze asesora w rokach w obecności króla (Brześć 15 IV 1450 i 13 V 1454, Radziejów 22 VII 1452), w rokach generalnych w Brześciu (7 V 1453) oraz zwykłych posiedzeniach sądu ziemskiego w Radziejowie (16 III i 5 X 1450). Brał udział 25 IX 1453 w zjeździe urzędników ziemskich i szlachty woj. brzeskiego, na którym uchwalono podatek nadzwycz. i wybrano jego poborców powiatowych. Działał też w charakterze arbitra i jednacza w spornych sprawach szlachty woj. brzeskiego (1449, 1450, 1453, 1458, 1461, 1462, 1464). Kilkakrotnie (1451, 1452, 1453) występował w charakterze poręczyciela długów, a w r. 1454, wspólnie z bliskimi krewnymi, stolnikiem brzeskim Krystynem z Kościoła i Krzesławem z Pocierzyna, ręczył za star. kruszwickiego i halickiego Stanisława z Chodcza dług w wysokości 1 tys. fl. Katarzynie, wdowie po Wojciechu z Łubowa. Sam również bywał dłużnikiem: przed sądem ziemskim w Brześciu zobowiązał się 19 IV 1450 do zwrotu podkomorzemu brzeskiemu Andrzejowi Doninowi z Konecka zaległości za wyznaczenie granic niewymienionej z nazwy swojej posiadłości, a przed sądem grodzkim w Brześciu obiecał 7 III 1452 oddać do 11 XI t.r. 100 grzywien miecznikowi inowrocławskiemu Janowi Marszewskiemu (z czego wywiązał się w terminie). W nieznanych okolicznościach Ś. w r. 1453 dopuścił się zabójstwa poddanego stolnika brzeskiego Krystyna z Kościoła, któremu z tego tytułu uiścił główszczyznę.
Po raz ostatni z tytułem łowczego brzeskiego Ś. wystąpił 26 VI 1454. Po Andrzeju Kretkowskim z Chodcza, który przeszedł na kaszt. brzeską, objął (po 27 VI 1455 — przed 28 IV 1456) kaszt. kruszwicką. Możliwe, że powodem jego awansu były zasługi wobec króla Kazimierza Jagiellończyka w początkowej fazie wojny trzynastoletniej. W otoczeniu władcy pojawiał się jednak rzadko; w jego obecności występował jako asesor roków królewskich na zjazdach prowincjonalnych w styczniu 1461 w Brześciu i październiku t.r. w Łęczycy. Monarcha dwukrotnie wyznaczył go do składu arbitrów, którzy mieli godzić zwaśnione strony: Bernarda z Dąbia z Wacławem Lubrańskim z Kalnego Radcza (1459) oraz Katarzynę i Małgorzatę, córki zmarłego podsędka halickiego Dobiesława Kryrskiego (1464). Ś. został też powołany na arbitra mającego zakończyć spór w rodzinie Mąkolińskich z pow. konińskiego w Wielkopolsce (1461—2). W r. 1458, ponownie z Krystynem z Kościoła i Krzesławem z Pocierzyna, ręczył za Stanisława z Chodcza, który zobowiązał się oddać do 25 XII t.r. dług w wysokości 350 fl. węgierskich Katarzynie Łubowskiej; wobec niewypełnienia zobowiązania przez dłużnika ręczyciele zostali pociągnięci do odpowiedzialności finansowej. T.r. poręczył Ś. także za chorążego brzeskiego Piotra z Małej Kłobi, że spłaci 100 grzywien na rzecz zięcia, Stanisława z Chalna, z tytułu zalegania z wypłatą posagu córki Jadwigi. W r. 1459 był z kolei ręczycielem Mikołaja Fridaka z Bodzanowa w sprawie spłaty 40 grzywien Janowi z Łęgu. Jako kaszt. kruszwicki zalegał w r. 1458 nieznanemu wierzycielowi ze spłatą 120 grzywien. W r. 1460 uregulował swój dług w wysokości 54 grzywien wobec Małgorzaty, wdowy po Stanisławie z Galonek, i jej syna Stanisława.
Po rodzicach odziedziczył Ś. Mały Świerczyn (Świerczynek, pow. brzeski) na Kujawach. Posiadał też część w Brudzewku (pow. kaliski), którą w r. 1435 zamienił z podskarbim kor. Andrzejem z Lubina, za dodaniem 250 grzywien, na posiadłość w Golbicach (pow. łęczycki); wkrótce jednak posiadłość tę sprzedał. Żona Anna wniosła mu swe dobra dziedziczne w pow. brzeskim: Sadług (sprzedany na wyderkaf w r. 1443 Janowi z Sompolna, odzyskany przed r. 1450) i połowę Janiszewa (sprzedaną w r. 1436 Stanisławowi z Lubrańca za 150 grzywien i konia) oraz Jarantowice (pow. radziejowski), które zamienił w r. 1459 z Mikołajem Fridakiem z Bodzanowa na posiadłość w Grodnie (pow. kowalski) z dopłatą 155 grzywien. Ś. miał również «Koschkowo» (pow. łęczycki), Połajewo (pow. radziejowski) oraz Skowronkowo (pow. brzeski), które sprzedał w r. 1461 za 200 grzywien zięciowi Mikołajowi z Paniewa. Za dwa i pół łana w Sadługu i 400 grzywien nabył w r. 1450 od Stanisława i Andrzeja z Bieganowa ich cały Sławoszewek (pow. koniński); sprzedał go w r. 1462 za 1 tys. fl. węgierskich Andrzejowi Łukowskiemu. Po raz ostatni wystąpił w źródłach 7 II 1464; nie żył już 5 VIII 1464.
W małżeństwie z Anną miał Ś. pięć córek: Annę, żonę Mikołaja z Paniewa, a po owdowieniu zamężną za Maciejem z Bogusławic h. Laska, Barbarę, wydaną za burgrabiego i pisarza ziemskiego inowrocławskiego Jarosława z Rojewa i Kaczkowa h. Łabędź, Ziemkę, poślubioną Stanisławowi z Wilczyna h. Poraj (Róża), a po owdowieniu — Wojciechowi z Baruchowa h. Doliwa, Elżbietę, zamężną za podstolim inowrocławskim Bronisławem ze Smólska h. Pomian, oraz Magdalenę, pannę jeszcze w r. 1464.
Urzędnicy, VI/1; — Bieniak J., Kościelna Wieś i jej dziedzice w średniowieczu, w: Kościelna Wieś na Kujawach. Studium osadnicze, Red. L. Kajzer, Ł. 1994 s. 71—7; Karczewska J., Ród Pomianów na Kujawach w średniowieczu, P.—Wr. 2003; taż, Własność szlachecka na pograniczu wielkopolsko-kujawskim w pierwszej połowie XV wieku, Kr. 2010; Nowak T., Własność ziemska w ziemi łęczyckiej w czasach Władysława Jagiełły, Ł. 2003 s. 474—5; Pawiński A., Sejmiki ziemskie. Początek ich i rozwój aż do ustalenia się udziału posłów ziemskich w ustawodawstwie sejmu walnego, W. 1895 nr 111, 115; Szybkowski S., Konflikt, pojednanie i autorytety ziemskie w piętnastowiecznej Polsce. Przykład Kujaw, w: Historia społeczna późnego średniowiecza. Nowe badania, Red. S. Gawlas, W. 2011 s. 344; tenże, Kujawska szlachta urzędnicza w późnym średniowieczu (1370—1501), Gd. 2006; tenże, Przedstawiciele kujawskich rodzin urzędniczych w najstarszej księdze rezygnacji starosty generalnego Wielkopolski. Ze studiów nad elitami kujawskimi i wielkopolskimi w późnym średniowieczu, „Ziemia Kujawska” T. 15: 2002 s. 26—9; — AGAD: Księgi grodzkie brzeskie, ks. 1a s. 170, 249, 271, 286, 332, 354, 394—5, 468, ks. 1b s. 53, 65—6, 82, ks. 2 s. 18, 40, 74, 217, 350, 387—8, 407, 435, 504, 513—15, 537, 543, 545, 560—3, 607, 617—18, ks. 3 k. 1—1v, 17—18, 26, 28v, 29v, 46v, 64, 69, 97v, ks. 5 k. 246—6v, Księgi ziemskie brzeskie, ks. 5 k. 27, 83v, 104, 109, 120v, 216, 218, 220v, 243v, ks. 6a k. 2 (dissoluta), 81, 101v, 117, 138v, ks. 6b k. 11v, 17—17v, Księgi ziemskie łęczyckie, ks. 2 k. 270, ks. 11 k. 152v, 154, 165v, 184, 220, Księgi ziemskie sieradzkie, ks. 12 k. 1a; AP w P.: Konin, Gr. 1 k. 7v, 18v, Poznań, Gr. 1 k. 101v, Gr. 4 k. 77—7v, Gr. 6 k. 46v.
Sobiesław Szybkowski