Bontemps Piotr Karol Franciszek (1777–1840), oficer francuski, organizator przemysłu wojennego w Polsce. Urodzony w Paryżu (2) 3 listopada, po ukończeniu szkoły politechnicznej w końcu r. 1795 został porucznikiem II kl. w VIII pułku artylerji pieszej armji zachodniej pod komendą generałów Thilly, Michaud, Hedouville’a i Bernadotte’a. Po roku wybrany na adjutanta przez generała brygady artyleryjskiej Hanicque, był przy jego boku przez lat siedem. Mianowany kapitanem 13 XI 1804. Znajdował się w bitwach pod Jeną, Pułtuskiem, Pruską Iławą i Królewcem, zyskując krzyż kawalerski legji honorowej (14 IV 1807). Z marszałkiem Davout’em został się w Polsce i z kilku oficerami francuskimi broni uczonych współdziałał w organizowaniu wojsk Księstwa Warszawskiego. Jesienią 1808 ks. Józef Poniatowski zabiegał o pozyskanie ich dla armji polskiej na czas dłuższy. Jakoż B. przeszedł do niej w stopniu szefa bataljonu 4 III 1809. W otwierającej się kampanji brał udział w walkach o Sandomierz. W r. 1810 nagrodzono go polskim krzyżem kawalerskim i (20 IV) rangą pułkownika i dyrektora artylerji. Pracował przedewszystkiem nad zorganizowaniem fabryk prochu i białej broni kawaleryjskiej, a także taborów. W r. 1812 zbudował w Warszawie arsenał. Wdzięcznie wspominali go oficerowie, których wykształcił. Z polskim żołnierzem pociągnął na Moskwę, bił się pod Możajskiem i nad Berezyną i ocalił działa korpusu V w odwrocie. Uczestniczył w batalji lipskiej i pod Hanau, zdobywając stopień oficerski w legji honorowej. Po raz wtóry uratował artylerję korpusu polskiego i odprowadził ją do Moguncji. Od 5 I 1814 wrócił do szeregów ojczystych, otrzymując komendę swej broni w Auxonne. Po upadku cesarstwa otrzymał urlop, aby się leczyć z odmrożeń (w Töplitz i Pyrmoncie) i uporządkować swoje sprawy w Polsce. Pociągała go tam rodzina (żona i dzieci) i jakaś własność nieruchoma, chociaż niepokoił go dozór policyjny. Toteż gdy urlop się skończył w r. 1817, zwolnił się (24 VII) ze służby francuskiej i przeszedł do polskiej, gdzie od r. 1818 pełnił obowiązki dyrektora materjałów artyleryjskich i arsenału. W r. 1819 należał do loży Bouclier du Nord, wybrany jej dozorcą. 19 VII 1822 postąpił na generała brygady, od 30 VIII t. r. został dowódcą korpusu rakietników. W chwili wybuchu powstania 29 XI 1830 został wraz z generałem Redlem aresztowany w arsenale, gdy sprzeciwiał się rozbieraniu broni. Następnie jednak oddał sprawie narodowej znakomite usługi. W połowie grudnia zatwierdził go Chłopicki jako »dowódcę dyrekcjów artylerji i materjałów«. Z początkiem lutego 1831 zapewnił B. Rząd Narodowy, że po przebyciu trudnego okresu montowania przemysłu wojennego wzmoże bardzo znacznie produkcję. Jakoż zorganizował ją w trzech ośrodkach: w samej stolicy, w Białogonie, Suchedniowie i Końskich, oraz nad rzeką Kamienną w Ostrowcu, Denkowie, Odrowążu i Ćmielowie. Dostarczał tysięcy karabinów i miljonów ładunków. Odlewał także działa. Powołany do Rady Wojennej, zajmował się przygotowaniem obrony Warszawy. Pozostał w niej po kapitulacji. W styczniu 1832 skierowany do Moskwy, pracował nadal w swoim zawodzie i tam też zginął w następstwie wybuchu przy próbie pocisków. Według świadectwa Kołaczkowskiego był człowiekiem popędliwości przysłowiowej w wojsku, ale i odwagi bezgranicznej, lubianym i cenionym przez podwładnych.

Encykl. Wojsk., I 379; Korespondencja ks. Józefa Poniatowskiego, I 170–2; Kołaczkowski, Wspomnienia, Kr. 1898, I 59; Tokarz, Wojna pol. ros. 1830 i 1831, W. 1930, 110, 547, 592; Pawłowski Br., Źródła do dziejów wojny pol.-ros. 1830/31; Pamiętniki gen. Prądzyńskiego, Kr. 1909, I 320; Małachowski-Łempicki, Wykaz pol. lóż wolnomular. 4482.

Adam Skałkowski