Święcicki Walerian (1902—1946), ksiądz rzymskokatolicki, kapelan wojskowy.

Ur. 14 IV w Rutce (pow. sokólski), był synem Stefana i Emilii z Olchanowskich.

Ś. uczęszczał do gimnazjum w Białymstoku. Od 7 X 1918 był tam kurierem POW. W listopadzie t.r. brał udział w rozbrajaniu żołnierzy niemieckich. W r. 1919 zdał maturę, a następnie wziął udział w wojnie polsko-sowieckiej 1920 r.; walczył w oddziałach gen. Stanisława Bułak-Bałachowicza, m.in. uczestniczył w kwietniu i maju w wyprawie kijowskiej. Po przejściu 10 IV 1921 do rezerwy wstąpił do seminarium duchownego w Wilnie, skąd w r. 1923 przeniósł się do seminarium w Łucku. Po otrzymaniu 11 VI 1927 święceń kapłańskich był wikariuszem w Szumsku (pow. krzemieniecki) oraz dojeżdżał do erygowanej t.r. parafii w Kutach (pow. krzemieniecki). W r. 1928 został administratorem w Kutach, gdzie doprowadził do budowy kościoła, Domu Stow. Młodzieży i założył agencję pocztową. W r. 1929 był krótko administratorem w Ratnie (pow. kowelski), a następnie został wikariuszem w Kowlu; powołał tam w r.n. Legię Powstańców Wołyńskich i pełnił funkcję jej prezesa. W r. 1931 mianowano go wikariuszem w parafii katedralnej w Łucku. Pełnił też funkcję kapelana pomocniczego WP w Równem. Dn. 1 I 1932 został administratorem parafii wojskowej w Łucku i po otrzymaniu 15 V 1937 stopnia kapelana (ze starszeństwem z 1 VII 1934) został kapelanem garnizonu łuckiego; był inicjatorem przebudowy kościoła garnizonowego.

Po wybuchu drugiej wojny światowej Ś., mianowany 1 IX 1939 starszym kapelanem, został proboszczem 11. DP walczącej w składzie Armii «Karpaty»; był ranny pod Sądową Wisznią. Po zakończeniu walk przedostał się do Francji i w 2. Dyw. Strzelców Pieszych objął funkcję szefa duszpasterstwa. Dn. 3 V 1940 otrzymał stopień majora. W trakcie ofensywy niemieckiej schronił się w Szwajcarii, gdzie 20 VI t.r. został internowany; głównym obozem, w którym przebywał był Elgg. Dn. 30 VI awansował na naczelnego kapelana polskiego w Szwajcarii (używał tytułu «dziekan Kapelanów Polskich w Szwajcarii»). Wszedł w skład powołanego 1 XI 1941 Komitetu Kulturalno-Oświatowego 2. Dyw. Strzelców Pieszych i od stycznia r.n. kierował referatami akcji katolicko-społecznej i grobów żołnierskich. Zorganizował opiekę duszpasterską dla ok. stu obozów internowania. Był również duszpasterzem obozów studenckich dla internowanych w Sirnach i Gossau oraz jednym z organizatorów kursów katolicko-społecznych w Einsiedeln (17—22 XI 1941, 4—9 V i listopad 1942); wygłoszone tam referaty Znamiona kościoła katolickiego i Dowody istnienia Boga opublikował następnie w formie broszur. Na kursie nauczycielskim w Sirnach (19—31 X 1942) przedstawił odczyt Znaczenie religii w życiu człowieka. Opublikował książkę Papież Pius XII a Polska (Lucerna 1942), ogłaszał też artykuły w wydawanym od r. 1942 przez Duszpasterstwo Dyw. Strzelców Pieszych miesięczniku religijnym „Droga i Prawda”. W l. 1941—5 wydał czternaście swoich kazań oraz śpiewniki i modlitewniki dla żołnierzy.

Po zakończeniu wojny wrócił Ś. do Polski i 19 XII 1945 wstąpił do WP; 22 II 1946 został dziekanem Dowództwa Okręgu Wojskowego nr 5 w Krakowie. Dla prymasa Polski, kard. Augusta Hlonda, opracował Sprawozdanie z duszpasterstwa polskiego na internowaniu w Szwajcarii w latach 1940—1945 („Studia Polonijne” T. 11: 1987 [1992]). Zmarł 30 IX 1946 w Krakowie, został pochowany w kwaterze wojskowej na cmentarzu Rakowickim. Był odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl. (1939), Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Wołynia oraz Medalem Pamiątkowym «Za wojnę 1918—1921» i Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości.

Informator kościoła katolickiego w Polsce 1936—1937, W. (1936) s. 254; Kawalerowie Virtuti Militari. Wykazy; Małopolski słownik biograficzny uczestników działań niepodległościowych 1939—1956, Kr. 2002 VIII (fot.); Rybka—Stepan, Awanse; Rybka—Stepan, Rocznik; Szwedo B., Zawsze w pierwszej linii. Kapłani odznaczeni Orderem Virtuti Militari 1914—1921, 1939—1945, W. 2004 (fot.); Wesołowski Z., Order Virtuti Militari i jego kawalerowie 1792—1992, Miami 1992; Wykaz osób odznaczonych Krzyżem Złotym i Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za czyny bojowe w okresie II wojny światowej 1939—1945, W. 1998; — Drobny W., Walka bez oręża. Polskie obozy uniwersyteckie dla internowanych w Szwajcarii w latach 1940—1946, W.—P. 1985; Garliński B., 2 Dywizja Strzelców Pieszych. Zarys organizacji, „Wojsk. Przegl. Hist.” R. 3: 1958 nr 1 s. 113; Humeński J., Duszpasterstwo wojskowe w walce o niepodległość Polski 1939—1945, tamże 1983 nr 2/3 s. 260, 264; Majka G., Praca dla Szwajcarii. Nauka dla Polski. 2. Dywizja Strzelców Pieszych w Szwajcarii, W. 2015 s. 63, 101 (fot.); Matyja M., Niespełnione nadzieje. Losy polskiej 2. Dywizji Strzelców Pieszych w latach 1940—1945, Tor. 2013 s. 147; Odziemkowski J., Służba duszpasterska Wojska Polskiego 1914—1945, W. 1998; Piekarski S., Polskie muzy w krajobrazie Szwajcarii. Żołnierska scena 2 Dywizji Strzelców Pieszych w okresie internowania w Szwajcarii w latach 1940—1945, W. 2002 I—II (fot.); Podlewski S., Wierni Bogu i Ojczyźnie. Duchowieństwo katolickie w walce o niepodległość Polski w II wojnie światowej, W. 1971; tenże, Virtuti Militari i Krzyże Walecznych księży kapelanów, „Za i Przeciw” 1974 nr 35 s. 15; Polskie drogi przez Szwajcarię. Losy żołnierzy 2. Dywizji Strzelców Pieszych 1940—1945 na fotografiach ze zbiorów Muzeum Polskiego w Rapperswilu, Oprac. T. Stempowski, W.—Rapperswil 2015 s. 224—6 (fot.); Smoliński J., 2 Dywizja Strzelców Pieszych. Francja—Szwajcaria, W. 1992; Waszkiewicz Z., Duszpasterstwo w siłach zbrojnych II Rzeczypospolitej, Tor. 2000; — Elenchus ecclesiarum et cleri saecularis et regularis dioecesesis Lucoeoriensis, 1927—38, Luceoriae (1927—38); Elenchus ecclesiarum et venerabilis cleri saecularis et regularis dioecesesis Lucoeoriensis, 1926, Luceoriae 1926; Kapelani wrześniowi. Służba duszpasterska w Wojsku Polskim w 1939 r. Dokumenty, relacje, opracowania, Red. W. Wysocki, W. 2001 (fot.); Polacy internowani w Szwajcarii (1940—1945). Dokumenty prawno-organizacyjne. Wykaz internowanych, W. 2003; Prugar-Ketling B., Aby dochować wierności. Wspomnienia z działań 11. Karpackiej Dywizji Piechoty. Wrzesień 1939, W. 1990 s. 114, 168; Rakowski J., Z piórem w mundurze. Francja, Szwajcaria 1940—1946, Paris 1985; Vetulani A., Poza płomieniami wojny. Internowani w Szwajcarii 1940—1945, W. 1976; Wańkowicz M., Wrzesień żagwiący, Londyn 1947; Wspomnienia wojenne kapelanów wojskowych 1939—1945, Red. J. Humeński, W. 1969 s. 554; Wykaz duchowieństwa wojskowego oraz parafii, kościołów i kaplic wojskowych wyznania katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej na 1931 r., W. 1931; toż na r. 1932, W. 1932; Zator-Przytocki J., Moja służba Polsce w latach okupacji (1939—1945), w: Udział kapelanów wojskowych w drugiej wojnie światowej, W. 1984; tenże, Pamiętniki z okresu lat 1939—1956, Wr.—Gd. 1999 s. 53; — CAW: sygn. AP 26071, AP 2438/32/52, sygn. KZ 13—443 III.522.7.

Bogusław Szwedo