Branicki Władysław Grzegorz hr. (1783–1843), generał i senator ros. Ur. 25 II, syn hetmana Franc. Ksawerego i Aleksandry, chrześniak per procuram Katarzyny II (faktycznie jej wnuk naturalny). Carowa kochała go bardzo, posyłała mu kosztowne upominki, dziecinne mundury w. ks. Aleksandra, zabawki, figurki porcelanowe itp., cieszyła się, że wychowanie ulubieńca wzorowano na edukacji w. książąt; zaraz po urodzeniu mianowała go »praporszczykiem« preobrażeńskiego pułku gwardji, gdy miał pięć lat – podporucznikiem, gdy dziewięć – porucznikiem. Paweł I zaliczył go do kawalerów maltańskich i nadał mu order św. Jana Jerozolimskiego. W r. 1807 B. odbył w kijowskiem pospolitem ruszeniu kampanję turecką pod feldmarsz. ks. Prozorowskim, 22 VII 1807 został fligel-adjutantem, 1 X 1810 kapitanem, 17 IV 1812 pułkownikiem. W sierpniu 1812 w czasie odwrotu Rosjan, gdy zaczęto podejrzewać oficerów-cudzoziemców o zdradę, Barclay de Tolli usunął z armji i wysłał w głąb Rosji paru adjutantów carskich i własnych, Niemców i Polaków, m. in. B-go do Gżatska; wkrótce jednak B. powołany został spowrotem do armji i z poświęceniem walczył pod Borodinem, Tarutinem, Małojarosławcem, Krasnem. W r. 1813 brał udział w bitwach pod Dreznem, Kulmem i Lipskiem, gdzie otrzymał order św. Włodzimierza III kl. oraz odznaczenia austrjackie, bawarskie i wirtemberskie; w 1814 był pod Brienne, Arcis-sur-Aube, Paryżem; 23 III 1814 wszedł do świty Aleksandra I w randze gen.majora. Po r. 1815 chciał przejść do armji Król. Polskiego, lecz Aleksander zatrzymał go przy sobie; 2 VIII 1826 B. został łowczym dworu, 8 V 1831 senatorem rosyjskim i kawalerem orderu św. Anny, w 1838 rzecz, radcą stanu i wielkim podczaszym; 18 VI 1839 otrzymał potwierdzenie tytułu hrabiowskiego, 15 IV 1841 order Orła Białego. B. nigdy nie taił swej polskości, podczas sądu sejmowego odważnie przemawiał za uwolnieniem oskarżonych; w r. 1832 usiłował złagodzić los skazanego na Sybir Romana Sanguszki. Zbliżony do w. ks. Konstantego, odwiódł go w r. 1825 od wystąpienia przeciw Mikołajowi I. Do śmierci matki pozostawał pod silnym jej wpływem i materjalnie był od niej uzależniony, samodzielnie władał tylko kluczem lubomelskim na Wołyniu. Zmarł nagle w Warszawie 27 VIII 1843 w domu przyjaciela swego, gen. Fanshave, b. adjutanta w. ks. Konstantego. B. ożenił się z Różą Potocką (ur. 1780, zm. w Paryżu 20 X 1862), córką Szczęsnego i Józefy z Mniszchów, rozwiedzioną z gen. Antonim Potockim; hetmanowa była bardzo przeciwna temu małżeństwu i do r. 1831 nie chciała widzieć synowej, pragnieniem jej bowiem było, aby Władysław poślubił posiadaczkę olbrzymiej fortuny, córkę słynnego admirała Aleksego Orłowa, Annę (głośną później przyjaciółkę archimandryty Focjusza). B. pozostawił czterech synów i trzy córki.
Russ. biogr. słow., III; W. Ks. Nikołaj Michajłowicz, Russkije portrety, V 155; Archiw Woroncowa, XXV 461 sq.; »Russkij Archiw«, 1864, 507, 1874, I 940, 1889, III 103, 515; Kwadri, Swita imp. Aleksandra I, Pet. 1905, 50, 52; Heleniusz (Iwanowski), Listki, Kr. 1901, I 114; tegoż, Rozmowy o polsk. Koronie, Kr. 1873, II 263; Żilinskij, Byt i nrawy russkoj armji posle 1812 g. (listy gen. Faesi), Pet. 1912, 73; Branicki Ksaw., Narodowości słowiańskie, Paryż 1879, 215, 230 sq.; Łubieński Rog., Gen. Tomasz Łubieński, W. 1899, II pass.; »Roman Sanguszko«, W. 1927, 26, 182; Słownik Geogr., I 174; »Kurjer Warsz.« 1843, nr 225; Hołowiński German, Pamiętniki, rkp. B. ord. Krasińskich; Pułaski, Kronika polsk. rodów szlach. Podola, Woł., Ukrainy, Brody 1911, 19.
Henryk Mościcki