Biogram Postaci z tego okresu
 Aleksander Lesser     

Aleksander Lesser  

 
 
1814-05-13 - 1884-03-07
Biogram został opublikowany w 1972 r. w XVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Lesser Aleksander (1814–1884), malarz. Ur. 13 V w Warszawie jako jeden z dwanaściorga dzieci kupca Levy Lessera i Róży z domu Loewenstein. Pierwsze nauki pobierał w Liceum Warszawskim, gdzie lekcji rysunku udzielał Aleksander Kokular. W r. 1830 wstąpił na Oddział Sztuk Pięknych przy Uniwersytecie Warszawskim; studiował tylko rok pod kierunkiem A. Brodowskiego, A. Blanka, rzeźbiarza P. Malińskiego, litografa S. Oleszczyńskiego. Znaczniejszy wpływ na rozwój artystyczny L-a w tym okresie miał jego prywatny nauczyciel, uczeń M. Bacciarellego, Józef Paszkiewicz. Pod jego kierunkiem kopiował L. obrazy i namalował autoportret w mundurze wojskowym. Obrazy historyczne Bacciarellego na zamku zwróciły też zapewne zainteresowania młodego malarza ku dziejom Polski. Wypadki r. 1831 i zlikwidowanie Wydziału Sztuk Pięknych przerwały studia L-a. Podjął je w r. 1832 w Akademii Drezdeńskiej (pod kierunkiem drugorzędnych malarzy, jak Moritz Retzsch, C. Ch. Vogel von Vogelstein). Za dobre postępy w technice rysunku i malarstwa otrzymał w r. 1833 srebrny medal.

Przebywając do r. 1835 w Dreźnie, mieście pełnym polskich pamiątek, miał L. okazję studiować przeszłość w jej «archeologicznych» drobiazgach. Zawarł przyjaźń z zamieszkałym tam wówczas zbieraczem polskich pamiątek Adolfem Cichowskim. Przeniósłszy się w r. 1836 do akademii monachijskiej, próbował sił w studiach o tematyce historycznej, pod kierunkiem P. Corneliusa, H. Hessa i J. Schnorra v. Carolsfeld, kładących nacisk na wyrazisty rysunek i poprawną kompozycję. Jedne z pierwszych prac L-a: Studium niemieckiego fechmistrza z XVI w. (1836) i Zwycięstwo Dawida nad Goliatem, przysłane do Warszawy na Wystawę Przemysłu i Sztuk Pięknych w r. 1838, spotkały się z bardzo pochlebną opinią krytyki. Prace te nagrodzono srebrnym medalem, jak też i nadesłany w r. 1841 obraz o polskiej tematyce historycznej, pt. Obrona Trembowli (w drugiej wersji w Muz. Narod. w W.). Publiczność i krytyka przyjęła go entuzjastycznie, podobnie jak i wystawionego w r. 1845 Błogosławionego Wincentego Kadłubka (obecnie inną wersję posiada Muz. Narod. w W.). Po czterech latach studiów L. założył w Monachium własną pracownię i wyrobił sobie stosunki w tamtejszym świecie artystycznym, bywając w domach Corneliusa, Schnorra, Kaulbacha. Z Monachium robił wypady do Antwerpii, Amsterdamu, Londynu, Paryża i Włoch. W Norymberdze, którą parokrotnie odwiedzał, zajmował się śladami działalności Wita Stwosza.

W r. 1846 L., zwiedziwszy po drodze Kraków, powrócił na stałe do Warszawy. Obrazy, które powstały tutaj, to malarstwo historyczne, portrety, malarstwo religijne, rzadko sceny rodzajowe. Chronologię prac L-a ustalić trudno: artysta dzieł swoich na ogół nie datował, szkicował poszczególne pomysły przez wiele lat i powtarzał niejednokrotnie w paru wersjach. Najważniejsze z obrazów L-a to: Święta Jadwiga błogosławiąca syna swego Henryka Pobożnego, Jadwiga znajdująca na pobojowisku zwłoki syna, Szarka i Čtirad (temat z legendy czeskiej; eksponowany w Paryżu w r. 1852; obecnie w Muz. Narod. w W.), Młodość Bolesława Krzywoustego, Skarbek Habdank, Znalezienie zwłok Wandy (temat powtarzany parokrotnie; w pierwotnym ujęciu wystawiony wraz z obrazem Habdank w r. 1867 w Paryżu; reprodukowany w litografii, stanowił w r. 1869 premię dla członków Tow. Zachęty Sztuk Pięknych; obecnie w Muz. Narod. w W.), Władysław Łokietek ratujący się ucieczką z Krakowa, Ostatnie chwile Kopernika (wystawiony w Paryżu w r. 1878, następnie darowany do Muzeum Kopernika w Rzymie), Jadwiga oczekująca przybycia Jagiełły, Jan Kazimierz więziony we Francji, Hołd pruski oraz wymowne w swej tematyce: obraz Pogrzeb pięciu ofiar z 1861 r. (obecnie w Muz. Narod. w Kr.) będący zbiorowym portretem osobistości biorących w pogrzebie udział (inną wersją był zaginiony Pogrzeb pięciu poległych) i Manifestacja patriotyczna na Rynku Starego Miasta w r. 1861 (obecnie własność Muz. Narod. w W.). Z portretów należy wymienić: portret żony, portret ojca artysty (oba własność Muz. Narod. w W.), portret młodej kobiety (własność Muz. Narod. w P., które posiada ponadto 8 studiów głów). Z obrazów o tematyce religijnej: Św. Magdalena (obecnie w Muz. Narod. w W.), Chrystus i Św. Aleksander (do kaplicy prawosławnej Instytutu Maryjskiego), Serce Jezusa dla kościoła w Łaniętach w pow. kutnowskim.

Prace L-a wystawione były w Tow. Zachęty Sztuk Pięknych w l. 1860–80, w Tow. Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie w l. 1854, 1855, 1870, 1879. Wystawa pośmiertna prac L-a, krytycznie osądzona przez S. Witkiewicza, miała miejsce w Resursie Obywatelskiej w Warszawie w r. 1885. Obrazy L-a pokazane także były na Wystawie Sztuki Polskiej w r. 1894 we Lwowie i Wystawie Retrospektywnej w r. 1898 w Warszawie. Obecnie Muz. Narod. w W. ma 19 prac olejnych L-a oraz 6 olejnych kopii. W r. 1860 ukazał się album Królowie polscy (litografie wg rys. L-a, tekst J. Bartoszewicza), w innym wydaniu z r. 1861, pt. Życiorysy panujących w Polsce. Litografie wg obrazów lub rysunków L-a zamieszczone były kilkakrotnie w wydawnictwach książkowych i albumowych. Wyrazem dużych bezsprzecznie zdolności rysunkowych L-a i jego pracowitości są szkice (ponad 500 posiada obecnie Muz. Narod. w W.). W latach osiemdziesiątych L. (wspólnie z W. Gersonem, M. Olszyńskim) współpracował z teatrzykiem przy Warszawskim Tow. Dobroczynności, opracowując scenograficznie żywe obrazy: „Z życia Kopernika”, „Z podań o Wandzie”. W twórczości L-a, pozostającej pod wpływem konwencjonalnej sztuki monachijskiej, dydaktyzm historyczny usuwa na dalszy plan problemy czysto malarskie. Przedstawianym postaciom brak siły wyrazu, dramatyczność graniczy z teatralnością, a niedostateczna znajomość realiów powoduje anachronizmy. Przez współczesnych przeważnie ceniony wysoko, spotykał się jednak L. z zarzutami niektórych krytyków (szczególnie ostro atakował go Cyprian Godebski w „Gaz. Pol.” 1875).

Znalazłszy się w Warszawie, L. rozwinął szeroką działalność społeczną. W r. 1843 został członkiem komisji projektującej zakres Szkoły Sztuk Pięknych. W l. 1865–8 należał do Rady Zarządzającej Klasą Rysunkową. Jako jeden z założycieli Tow. Zachęty Sztuk Pięknych brał udział w l. 1858–60 w opracowywaniu projektu ustawy towarzystwa. Był członkiem Komitetu Tow. Zachęty Sztuk Pięknych w l. 1862–83, kilkakrotnie pełniąc funkcję wiceprezesa. Przewodniczył delegacji, która opracowała i opublikowała w r. 1883 „Przewodnik do opisu dawnych pomników sztuki…”, pierwszą próbę instrukcji dla inwentaryzacji zabytków. Kiedy w r. 1864 powstał projekt stałej galerii obrazów, L. wyznaczony został członkiem odpowiedniej komisji. Był też delegatem do komitetów wystaw powszechnych w Londynie i Paryżu z ramienia artystów polskich. Jako zamiłowany archeolog brał udział w kongresie antropologii i archeologii przedhistorycznej w Peszcie (1876), a także w drezdeńskich uroczystościach na 25-lecie stowarzyszenia artystów niemieckich (Kunstgenossenschaft) w r. 1881. L. mianowany został w r. 1860 członkiem honorowym Tow. Naukowego Krakowskiego, w 1878 członkiem Komisji Historii Sztuki Akademii Umiejętności. Król szwedzki Karol XV obdarzył go wielkim złotym medalem «Litteris et artibus».

L. zajmował się również krytyką artystyczną. W stałej rubryce omawiał w „Kłosach” wystawy Tow. Zachęty Sztuk Pięknych w l. 1868–75. Tamże pisywał o współczesnych mu malarzach, jak Ary Scheffer (1875), Wilhelm Kaulbach (1872), Julius Schnorr von Carolsfeld (1872), P. Cornelius, M. Gierymski, J. Suchodolski. W sprawozdaniach Komitetu Tow. Zachęty Sztuk Pięknych zamieszczał życiorysy zmarłych artystów: J. Suchodolskiego i A. Kolasińskiego, M. L. Zaleskiego, A. Gryglewskiego i K. Ostrowskiego, K. Breslauera i J. Völka. Ogłosił drukiem wyniki własnych badań w artykułach: Pamiątki piastowskie na Śląsku („Gaz. Codz.” 1839), Dzieła W. Stwosza oznaczone monogramami („Tyg. Illustr.” 1863), Wieczerza Pańska, płaskorzeźba Wita Stwosza (tamże, 1864), Chrystus Pan w Ogrójcu, rzeźba W. Stwosza (tamże, 1870), Wiadomości o niektórych mniej znanych rycinach oraz Jeszcze kilka słów o Samuelu Kochanowskim, sztycharzu XVI w. („Kłosy” 1872). L. był osobistością bardzo popularną w środowisku zachowawczym artystycznym i arystokratycznym. Zmarł 7 III 1884 r. w Krakowie (gdzie zatrzymał się przejazdem); uroczysty jego pogrzeb odbył się w Warszawie. L. był (od 1864) żonaty z Julią z Bergsonów (2. v. Blatteisową).

 

Autoportret w pracowni drezdeńskiej (olej., 1833, własność Muz. Narod. w W., reprod. w: Wallis M., Autoportrety artystów polskich, W. 1966); Winieta z autoportretem w stroju renesansowym (rys. piórem, 1835, karta ze szkicownika, w Muz. Narod. w W.); Swój portret umieścił także L. na obrazie Pogrzeb pięciu ofiar 1861 r.; Litografia M. Fajansa w: Wizerunki polskie rysował z natury i litografował H. Fajans, W.; Ryc. J. Schübelera wg fot. L-a J. Mieszkowskiego w: „Tyg. Powsz.” 1884 t. 1 s. 161; Fot. w: Puciata Pawłowska J., Dzieje Miejskiej Szkoły Sztuk Zdobniczych, W. 1939 s. 18; – Grajewski, Bibliografia ilustracyj; Enc. Org.; W. Enc. Ilustr.; Krótkie wzmianki o nieżyjących malarzach polskich na Wystawie Retrospektywnej…, W. 1898; Rastawiecki, Słownik rytowników; Swieykowski, Pam. Tow. Przyj. Sztuk Pięknych; Thieme–Becker, Lexikon d. Künstler, (M. Gumowski); Antoniewicz Bołoz J., Katalog wystawy Sztuki Polskiej od roku 1764–1886, Lw. 1894; Ilustrowany katalog obrazów i rzeźb Muz. Narod., Kr. 1902 s. 29, 1905 s. 31, 1930 s. 35; Katalog malarstwa polskiego Muz. Narod., W. 1938; Malarstwo polskie od XVI do początku XX w. Katalog (Muz. Narod. w W. Galeria sztuki pol.), W. 1962; Michałowski P., Katalog Wystawy Malarstwa realizmu mieszczańskiego, P. 1951; Sto lat malarstwa polskiego z prywatnych zbiorów warszawskich w pałacu Łazienkowskim, W. 1919; Sztuka warszawska od średniowiecza do połowy XX w., Katalog wystawy jubileuszowej. (Muz. Narod. w W.), W. 1962 II; Wiercińska J., Katalog prac wystawionych w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie w l. 1860–1914, Wr. 1969; – Banach A., Polska książka ilustrowana, Kr. 1959; Dobrowolski T., Nowoczesne malarstwo polskie, Wr. 1957 I; Kaczanowska M., A. L., rysownik historii polskiej, „Roczn. Muz. Narod. w W.” T. 9: 1965; Kozakiewicz S., Warszawskie wystawy sztuk pięknych, Wr. 1952; Moszoro E., Życie artystyczne w świetle prasy warszawskiej, Wr. 1962; Reychman K., Szkice genealogiczne S. I, W. 1936; Ryszkiewicz A., Początki handlu obrazami, Wr. 1953; tenże, Warszawska «cyganeria» malarska, Wr. 1955; Struve H., A. L., jego rozwój artystyczny i stanowisko w historii malarstwa polskiego, W. 1885 (przedruk z „Kłosów” 1884); Wiercińska J., Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, Wr.–W.–Kr. 1968; – Vetulani A., Ryszkiewicz A., Materiały dotyczące życia i twórczości W. Gersona, Wr. 1951; – „Bibl. Warsz.” 1884 t. 2 s. 159; „Kłosy” 1873 t. 1 s. 191–2 (K. W. Wójcicki), 1884 t. 1 s. 183 (J. I. Kraszewski); „Tyg. Illustr.” 1868 t. I s. 191 (F. Faleński), 1878 t. 2 s. 91, 1883 t. 1 s. 113–4 (tu podobizna L-a, litografia A. Regulskiego wg fot. Dutkiewicza), 132–3 (W. Łuszczkiewicz), 1925 t. 1 s. 107–8; – AGAD: Teki Skimborowicza XXV 176, 236; IS PAN: Batowski Z., Malarstwo warszawskie, (mszp.) rkp. inw. 50; Muz. Narod. w W.: rkp. nr 65742, 65747, 65764 (Korespondencja L-a).

Elżbieta Szczawińska

 
 

Powiązane zdjęcia

 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.