Biogram Postaci z tego okresu
 Feliks Gwiżdż     

Feliks Gwiżdż  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1960-1961 w IX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Gwiżdż Feliks (1885–1952), poeta, uczestnik walk Legionów, działacz społeczny i polityczny na Podhalu, związany z obozem piłsudczyków. Ur. w Odrowążu w pow. nowotarskim 12 I, z rodziców górali. Ukończywszy w Krakowie IV Gimnazjum, uczęszczał na Uniw. Lwow. Pierwsze utwory literackie (poezje, proza, recenzje) ogłaszał w lwowskim „Tygodniku” B. Wysłoucha (od r. 1903), potem i w innych pismach. Brał czynny udział w pierwszych Zjazdach Podhalan, był sekretarzem i prezesem Związku Drużyn Podhalańskich. Był jednym z założycieli i pierwszym redaktorem nowo założonej w końcu 1912 r. „Gazety Podhalańskiej” w Nowym Targu, przeznaczonej również dla szerzenia świadomości narodowej na Spiszu i Orawie. W r. 1914 wstąpił do Legionów, brał udział w walkach 4. p. piechoty, dosłużywszy się stopnia porucznika. W r. 1918 wstąpił do W. P. W l. 1918–20 rozwinął działalność na terenie spisko-orawskim, następnie w Komitecie Plebiscytowym dla Spisza i Orawy. Po wystąpieniu z wojska w r. 1921, w stopniu kapitana, powrócił do literatury i dziennikarstwa, przekładał m. in. z j. czeskiego i słowackiego. W sejmach 1928–30 i 1930–5 był posłem z Bloku Bezpartyjnego Współpracy z Rządem w okręgu Wadowice–Nowy Targ. Z jego inicjatywy wniesiona została do sejmu i uchwalona ustawa z 20 III 1931 r. o likwidacji tzw. stosunków żelarskich (szczątków powinności pańszczyźnianych) na Spiszu polskim. W l. 1927–37 był redaktorem naczelnym tygodnika „Gospodarz Polski”, przeznaczonego dla chłopów. Był założycielem, potem wiceprezesem, a od 3 VIII 1935 r. do wojny prezesem Zarządu Głównego Związku Podhalan. Pełnił również obowiązki prezesa Tow. Uniwersytetów Wiejskich oraz członka Rady Instytutu Kultury Wsi. W l. 1935–8 wybrano go na senatora z woj. krakowskiego. Brał udział w pracach działającej na terenie chłopskim grupy obozu sanacyjnego, tzw. Kadry Działaczy Chłopskich. W r. 1936 został prezesem nowo założonego Tow. Przyjaciół Słowaków im. L. Štura (potem Tow. Współpracy Polsko-Słowackiej). Założył i był naczelnym redaktorem wydawanego w Warszawie miesięcznika „Ziemia Podhalańska” (1936–8). Po bankructwie koncepcji ówczesnych kół rządowych co do Słowacji i przejściu większości «hlinkowców» na usługi hitlerowskie pozostał mężem zaufania czynników rządowych dla spraw słowackich, celem przygotowania terenu pod nową akcję. W listopadzie 1936 r. został członkiem zarządu Związku Ziem Górskich. Po wybuchu wojny 1939 r. miał być komisarzem politycznym przy tworzonym w Polsce Legionie czesko-słowackim, ale klęska Polski pokrzyżowała te plany. Pozostał w Warszawie i brał udział w pracach konspiracyjnych Armii Krajowej (pseud. Kapitan Stryk), a następnie w powstaniu warszawskim jako komendant placu rejonu V (Sadyba). Po wyzwoleniu osiadł w Krakowie. Działał w konspiracyjnym Konwencie Organizacji Niepodległościowych, od kwietnia do lipca 1945 redagował wydawane w konspiracji pismo „Wolność i Prawda”; aresztowany w sierpniu t.r., w maju 1946 został skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Krakowie na pięć lat więzienia. Dzięki amnestii w październiku wyszedł z więzienia i poświęcił się znów pracy literackiej, opracowywał audycje góralskie dla radiostacji krakowskiej. Ponownie aresztowany 14 IX 1951, został przewieziony do więzienia mokotowskiego w Warszawie i oskarżony o szpiegostwo na rzecz wysłannika Rządu Polskiego na Uchodźstwie Andrzeja Czaykowskiego. Zmarł w szpitalu więziennym w Warszawie 27 V 1952 r.

Z jego osobno wydanych pozycji literackich wymienić należy dramat Podcięty dąb (1906), zbiory poezji: Fale (1907) i Kośba (1931), zbiory nowel: Dobrzy ludzie (1912) i Obrazy na szkle (1926), komedię Gody (1922) nagrodzoną na konkursie Związku Teatrów i Chórów Ludowych. Ogłosił z rękopisu pamiętnik uczestnika powstania chochołowskiego, górala Józefa Pilcha (1909). Jako pisarz obdarzony był niewątpliwym talentem literackim, zaliczony zaś być winien do grupy regionalnych pisarzy podhalańskich, dobrze znających góralszczyznę i jej obyczaje od strony ideowo-artystycznej; kontynuował on problematykę i obserwację W. Orkana. Wiele jego wierszy (np. Kiedy idę przez wieś z muzyką Malinowskiego) uzyskało szeroką popularność. Z przekładów z j. słowackiego wymienić należy: „Matka” J. Tajovskiego (1925), „Zakręt pod Rachowem” F. Krála (1950, tytuł oryginalny „Česta zarúbaná”), poza tym szereg utworów Botto, Grebač-Orlova, Žarnova, Nižnianskiego i in.

 

Łoza, Czy wiesz, kto to jest?; – Gałęzowski M., Poeci Legionów Polskich, „Przeszłość i Pamięć” 2004 nr 3/4 s. 50–2; Lam S., Współcześni pisarze polscy, W. 1919; Rzepeccy, T. i K., Sejm i senat 1928–33, P. 1928; Zachemski A., Ruch podhalański, W. 1930; – Machay F., Moja droga do Polski, Kr. 1938; – Własne zbiory autora dotyczące stosunków polsko-słowackich; – Informacje rodzinne, własnoręczna zapiska autobiograficzna w posiadaniu rodziny.

Jan Reychman

 
 

Powiązane zdjęcia

 

Powiązane artykuły

 

Polskie Państwo Podziemne 1939-1945

Polska była pierwszym państwem, które powiedziało "Nie!" żądaniom ustępstw terytorialnych ze strony nazistowskiej Rzeszy Niemieckiej. Polska była pierwszym państwem, które zbrojnie przeciwstawiło......
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Franciszek Łukaszczyk

1897-02-21 - 1956-05-19
lekarz
 

Feliks Olszak

1904-12-02 - 1965-01-27
metalurg
 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jan Łomnicki

1929-06-30 - 2002-12-18
reżyser filmowy
 

Aleksander Zelwerowicz

1877-08-14 - 1955-06-18
aktor teatralny
 

August Konstanty Krasicki

1873-04-19 - 1946-07-04
botanik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.