Biogram Postaci z tego okresu
 Wanda Stanisławska-Lothe     

Wanda Stanisławska-Lothe  

 
 
1908-06-22 - 1985-11-06
Biogram został opublikowany w latach 2003-2004 w XLII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stanisławska-Lothe Wanda (1908–1985), aktorka.

Ur. 22 VI w Warszawie, była córką Adama, prawnika, i Wandy z Kamockich (zob. Stanisławska Wanda).

S. dorastała w Wilnie, gdzie ukończyła Seminarium Nauczycielskie im. Królowej Jadwigi. Przez rok studiowała na Wydz. Humanistycznym USB. W r. 1928 zaczęła występować anonimowo w Teatrze na Pohulance pod dyrekcją Franciszka Rychłowskiego, zaprzyjaźnionego z jej matką. W sezonie 1929/30 znalazła się już w zespole aktorskim tego teatru pod kierownictwem Aleksandra Zelwerowicza. W lipcu 1930 uzyskała uprawnienia zawodowe, zdając egzamin przed Komisją Eksternistyczną Związku Artystów Scen Polskich (ZASP) w Warszawie. W Wilnie zagrała m.in. Pawłowa w „Marcowym kawalerze” Józefa Blizińskiego, Hipolitę w „Śnie nocy letniej” i Marię w „Dwunastej nocy” W. Shakespeare’a, Marynę w „Horsztyńskim” Juliusza Słowackiego, Lizę w „Burzy w szklance wody” B. Franka, a także dublury tytułowej roli w „Pannie mężatce” Józefa Korzeniowskiego czy Krystyny w „Róży” Stefana Żeromskiego. W sezonie 1934/5 występowała w Teatrze Ziemi Pomorskiej w Toruniu, m.in. jako Regina w „Upiorach” H. Ibsena, Hanka w „Moralności pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej, tytułowa postać w „Sprawie Moniki” Marii Morozowicz-Szczepkowskiej i Nino Doria w „Gwieździe filmu” Franka. Sezon 1935/6 spędziła w Teatrze Nowym w Poznaniu, wcielając się w Dianę w „Powrocie mamy” Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej i Sonię w „Egzotycznej kuzynce” L. Verneuila. W l. 1936–9 należała do zespołu Teatru Polskiego w Katowicach, w którym zagrała m.in. dr Annę Matke w „Maturze” L. Fodora, Żanetę w „Wilkach w nocy” Tadeusza Rittnera i Pannę de Rosières w „Lecie w Nohant” Jarosława Iwaszkiewicza.

Na początku drugiej wojny światowej S. wróciła do Wilna i 11 IX 1939 zaangażowała się do Teatru Miejskiego na Pohulance (w r. 1940 przemianowanego na Państw. Polski Teatr Dramatyczny). Wystąpiła jako Juliasiewiczowa w „Moralności pani Dulskiej”, Sędzina w „W małym domku” Rittnera, Elmira w „Świętoszku” Moliera i Eleonora w „Cydzie” P. Corneille’a – Stanisława Wyspiańskiego. Poślubiła wówczas sekretarza teatru, Tadeusza Lothe. Po wkroczeniu Niemców do Wilna początkowo utrzymywała się z wyprzedaży osobistego majątku. Od r. 1941 do kwietnia 1942 pracowała jako pianistka w kawiarniach. Po urodzeniu córki handlowała papierosami i sacharyną, po czym zatrudniła się jako pianistka w truście restauracyjnym «Valgis». Po zbombardowaniu mieszkania otrzymała od władz dom z ogrodem, w którym uprawiała warzywa na sprzedaż. Dn. 17 IX 1943 jej mąż, wraz z grupą wilnian, został aresztowany i rozstrzelany w Ponarach w ramach akcji odwetowej po zamachu na inspektora lit. służby kryminalnej, Mariana Padabę. Zmuszona była wówczas podjąć pracę jako kelnerka. Po wyparciu z Wilna Niemców, zaangażowała się w sierpniu 1944 do Wileńskiego Polskiego Teatru Dramatycznego, w którym zagrała Księżniczkę w „Uciekła mi przepióreczka” Żeromskiego i Podstolinę w „Zemście” Aleksandra Fredry. W kwietniu 1945 wraz z tym zespołem w ramach tzw. repatriacji wyjechała z Wilna i znalazła się w Toruniu, w Teatrze Ziemi Pomorskiej.

Od grudnia 1945 do czerwca r.n. występowała S.-L. w Teatrze Miejskim w Olsztynie. W sezonie 1946/7 pracowała w Teatrze Polskim w Bielsku-Białej, grając m.in. tytułową rolę w „Balladynie” Słowackiego, George Sand w „Lecie w Nohant” i Sędzinę w „W małym domku”. Na sezon 1947/8 zaangażowała się do Miejskich Teatrów Dramatycznych w Krakowie. Wróciła jednak w sezonie 1948/9 do Bielska-Białej, gdzie wystąpiła jako Podstolina w „Zemście”, a także wyreżyserowała „Sprawę Moniki” z sobą w roli Antosi oraz montaż Zdzisława Hierowskiego „Mickiewicz”. Od sezonu 1949/50 występowała w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku; zagrała tu role: Katarzyny w „Poskromieniu złośnicy” Shakespeare’a (1949), Hrabiny Respektowej w „Fantazym” Słowackiego, Sabiny w „Odwetach” Leona Kruczkowskiego, tytułową w „Wassie Żeleznowej” M. Gorkiego (1950) i w „Profesji pani Warren” G. B. Shawa (1952), Parmen w „Grzechu” Żeromskiego (1955), tytułową w „Domu Bernardy Alba” F. G. Lorki (1957), Joanny w „Domu kobiet” Zofii Nałkowskiej (1958). W l. 1957–8 brała udział w przedstawieniach studyjnego «Teatru Rozmów» jako Inez w „Przy drzwiach zamkniętych” J. P. Sartre’a w reżyserii Zbigniewa Cybulskiego (w Klubie Artystów Wybrzeża w Sopocie) i bohaterka „Pięknego i nieczułego” J. Cocteau (w Klubie Żak w Gdańsku). Po latach wspominała «Teatr Rozmów» – z Cybulskim i Bogumiłem Kobiela – jako jedno ze swych ważniejszych doświadczeń teatralnych. W sezonie 1958/9 przeszła do Teatru Powszechnego w Łodzi, wkrótce jednak powróciła do Teatru Wybrzeże. W „Smaku miodu” S. Delaney w reżyserii Konrada Swinarskiego zagrała najwybitniejszą w swym dorobku rolę Heleny: «pokazała i dramat, i tragizm i piekielną, bezwzględną ironię życia» (A. Jarecki, „Nowa Kult.” 1959 nr 49). Wystąpiła wówczas również jako Gertruda w „Hamlecie” Shakespeare’a w inscenizacji Andrzeja Wajdy, Radczyni w „Weselu” Wyspiańskiego i Celia Peachum w „Operze za trzy grosze” B. Brechta. W l. 1961–3 należała do zespołu Teatru Wojska Polskiego «Miniatury» w Warszawie. W sezonie 1963/4 występowała w Teatrze im. A. Węgierki w Białymstoku jako m.in. Pani Hill w „Pigmalionie” Shawa. Z początkiem sezonu 1964/5 po raz kolejny wróciła do gdańskiego Teatru Wybrzeże, grając Eugenię w „Tangu” Sławomira Mrożka (1965), Julię w „Romulusie Wielkim” F. Dürrenmatta (1966), Alicję w „Śmiertelnym tańcu” [„Tańcu śmierci”] A. Strindberga (1967; rola ta została uhonorowana nagrodą na IX Festiwalu Teatrów Polski Północnej w Toruniu oraz «Orderem Stańczyka» – 1968, przyznawanym przez gdańskie pismo „Litery”), a także Księżnę Yorku w „Ryszardzie III” Shakespeare’a. Gościnnie występowała jako Pani Higgins w „My Fair Lady” F. Loewe’go w Teatrze Muzycznym w Gdyni. Dn. 30 XI 1968 przeniosła się do Teatru Klasycznego w Warszawie. Zagrała w nim m.in. tytułową rolę w „Każdy kocha Opalę” J. Patricka, Karolinę Rockefeller w „Wietrze w gałęziach sasafrasu” R. de Obaldii, Donię Tadeę w „Rogach porucznika Astete” R. vel Valle-Inclana, a po zmianie nazwy tej sceny na «Studio» w r. 1972, Mariannę w „Witkacym” i Papieża w „Dantem” Józefa Szajny, Dziekana Nogę w „Rycerzu Andrzeju” Helmuta Kajzara i Piastunkę w „Medei” Eurypidesa. Z początkiem sezonu 1977/8 zaangażowała się do Teatru Ziemi Mazowieckiej (od r. 1978 – Popularnego). Wystąpiła w nim jako Eugenia w „Tangu”, Staruszka w „Sękaczu” Teresy Lubkiewicz-Urbanowicz, Katarzyna w „Krewniakach” Michała Bałuckiego i Radczyni w „Wilkach w nocy”. Dn. 21 III 1980 w Teatrze Popularnym obchodziła jubileusz pięćdziesięciolecia pracy artystycznej, grając w trzech jednoaktówkach A. Czechowa: Mierczutkinę w „Jubileuszu”, Komandora w „Weselu” i Swietłowidową w „Łabędziej pieśni”. Z końcem sezonu 1980/1 przeszła na emeryturę, występowała jednak gościnnie w Teatrze «Prezentacje» w Warszawie jako Markiza w „Biesiadzie u hrabiny Kotłubaj” Witolda Gombrowicza (1980), w Teatrze im. A. Fredry w Gnieźnie jako Ciotka w „Świecie tajemnic” Antoniego Cwojdzińskiego (1982), a także w Teatrze Popularnym w Warszawie w „Niezapomnianym roku 1961” Andrzeja Jareckiego (1983).

S.-L. brała udział w przedstawieniach Teatru Telewizji m.in. jako Rebeka w „Tristanie 1946” Marii Kuncewiczowej (1975), jedno z wcieleń tytułowej postaci w „Gwieździe” Kajzara (1978), czy Gospodyni Pastora w „Głodzie” K. Hamsuna (1980). Sporadycznie grywała też drobne role w filmach: Matkę chrzestną statku w „Molo” (1969), Mamoniową w „Rejsie” (1970), Sąsiadkę w „Kłopotliwym gościu” (1981) lub Przewodniczącą komisji w „Punktach za pochodzenie” (1983). Warunki fizyczne predestynowały S-ą-L. do ról charakterystycznych: «ostry, rzymski nos, zaciśnięte usta, podłużna, szczupła twarz, głos nieco schrypnięty, mocny i osadzony głęboko» (Michał Misiorny). Najczęściej grywała kobiety antypatyczne, kostyczne i wyniosłe, okrutne i zawzięte, mające skłonność do egzaltowanego kabotynizmu. W swym aktorstwie nie unikała jaskrawych środków, obdarzała postacie karykaturalnymi bądź groteskowymi rysami. W dojrzałym wieku z upodobaniem przeobrażała się w mężczyzn, demonstrując zdolność do autoironii. Od r. 1930 należała do ZASP, a od r. 1950 do Stow. Polskich Artystów Teatru i Filmu. Dn. 8 I 1967 została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Zmarła 6 XI 1985 w Warszawie. Pochowana została na cmentarzu Powązkowskim.

W małżeństwie z Tadeuszem Lothe miała S.-L. córkę Jolantę (ur. 1942), aktorkę, żonę Helmuta Kajzara (1941–1982), pisarza i reżysera teatralnego.

 

Leksykon polskich fdmów fabularnych, W. 1997 (fot.); – Almanach sceny polskiej 1985/86, W. 1993; – Chojka J., Wanda Stanisławska-Lothe: styl i pasja, „Gaz. Morska” 1997 nr 45; Chynowski P., Przy świątecznym stole z Wandą Stanisławską-Lothe, „Życie Warszawy” 1980 nr 82; Gutkowska L., Saga rodu Stanisławskich, „Panorama Północy” 1973 nr 51 (fot.); Hernik-Spalińska J., Życie teatralne Wilna podczas II wojny światowej, „Pam. Teatr.” 1997 z. 1–4; Historia filmu polskiego, W. 1994 VI; Jesionowska W., Wanda Stanisławska-Lothe, „Teatr” 1986 nr 2; Kwaskowski S., Teatr w Toruniu 1920–1939, Gd.–Bydgoszcz 1975; Misiorny M., Album nie dość stare, „Teatr” 1980 nr 6; Nawrat E., Teatr Miejski na Pohulance za dyrekcji Leopolda Pobóg-Kielanowskiego 1939–1940, „Pam. Teatr.” 1986 z. 2–3; Pół wieku Teatru Wybrzeże. Przedstawienia (1946–1996), Gd. 1998 (fot.); Szczepkowska M., 20 lat teatru na Wybrzeżu, Gdynia 1968 (fot.); Wilno teatralne, W. 1998; – „Dzien. Bałtycki” 1967 nr 6; – Nekrologi: „Dzien. Bałtycki” 1985 nr 239, „Scena” 1986 nr 2 (fot.), „Życie Warszawy” 1985 nr 262, 263, 272; – IS PAN: Hernik-Spalińska J., Życie teatralne w Wilnie podczas drugiej wojny światowej (mszp. pracy doktorskiej); ZASP w W.: Dział Dok., akta, spisy ról teatr. i telewizyjnych, teka z publikacjami prasowymi; – Informacje córki Jolanty Lothe z W.

Rafał Węgrzyniak

 
 

Powiązane zdjęcia

 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Sfinansowano ze środków MKiDN w ramach Programu Wieloletniego NIEPODLEGŁA na lata 2017-2022.
Filmoteka Narodowa - Instytut Audiowizualny
FINA
Narodowe Archiwum Cyfrowe
NAC
Wydawcą Polskiego Portalu Biograficznego jest Filmoteka Narodowa - Instytut Audiowizualny
All Rights Reserved 2017 Filmoteka Narodowa - Instytut Audiowizualny
Wersja: 1.0.0
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.