Biogram Postaci z tego okresu
 Wojciech Korfanty     

Wojciech Korfanty  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1968-1969 w XIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
Biogram naukowy jest dostępny wyłącznie w drukowanej wersji PSB. Zapraszamy do zapoznania się z innymi dostępnymi materiałami.
 
 
 

Nota biograficzna opracowana w ramach programu NIEPODLEGŁA

Wojciech Korfanty (1873-1939), polityk, działacz narodowy i niepodległościowy, redaktor i publicysta, wydawca górnośląskiego „Polaka”, poseł do Reichstagu, polski komisarz plebiscytowy na Górnym Śląsku, faktyczny dyktator III powstania śląskiego, poseł na Sejm RP oraz do Sejmu Śląskiego, przywódca Chadecji, sądzony i skazany w procesie brzeskim, od 1935 roku na emigracji w Czechosłowacji, współtwórca opozycyjnego wobec sanacji tzw. Frontu Morges, wiosną 1939 roku powrócił do kraju, gdzie wkrótce zmarł.

Wojciech Korfanty urodził się 20 kwietnia 1873 roku w miejscowości Sadzawka (dzisiejsze Siemianowice Śląskie) na Górnym Śląsku. Wychowany w górniczej rodzinie od najmłodszych lat Korfanty przejawiał żywe zainteresowanie sprawą polskiego odrodzenia narodowego na niemieckim wówczas Śląsku. Miał to być pierwszy krok ku zjednoczeniu tej dzielnicy z Polską, w której odrodzenie i powrót na mapy Europy Korfanty głęboko wierzył. Swymi ideami starał się zarazić jak największe grono zamieszkujących Górny Śląsk rodaków, publikując m.in. liczne artykuły na łamach redagowanych przez siebie gazet – „Górnoślązaka” oraz „Polaka”. W roku 1902 za cykl antyniemieckich, według władz, publikacji Korfanty trafił na pewien czas do więzienia we Wronkach. Jednak z obranej przez siebie drogi nie zamierzał już zawracać. Coraz bardziej angażował się w politykę i związał się z kierowanym przez Romana Dmowskiego obozem narodowym. O polskie interesy dbał także będąc m.in. długoletnim posłem do Reichstagu, a także pruskiego Landtagu. W październiku 1918 roku, w momencie gdy klęska Niemiec w I wojnie światowej była już w zasadzie przesądzona, Korfanty wystąpił w parlamencie niemieckim z apelem, w którym żądał, aby ziemie polskie przyłączone przed dziesiątkami lat do Prus w wyniku rozbiorów miały prawo znaleźć się w odradzającej się Rzeczypospolitej.

W wyniku postanowień konferencji pokojowej w Paryżu o przynależności państwowej Górnego Śląska miał zadecydować plebiscyt, w którym mieszkańcy tej dzielnicy mieli opowiedzieć się za Polską bądź Niemcami. Oczywistym było, że ze strony Warszawy komisarzem plebiscytowym odpowiedzialnym za kampanię i agitację na rzecz Polski oraz za dbanie o interesy polskiej ludności zostanie Korfanty. Nie mogąc pogodzić się z planowanym podziałem Górnego Śląska po przeprowadzonym w marcu 1921 r. plebiscycie, w którym za Polską padło mniej głosów, Polacy chwycili za broń, wywołując III powstanie śląskie. Na ich czele, poczuwając się do odpowiedzialności, stanął Korfanty. Dzięki zrywowi oraz skutecznej polityce Korfantego mocarstwa podzieliły Górny Śląsk w taki sposób, że najbardziej uprzemysłowione tereny tej dzielnicy trafiły do Polski. Sam Korfanty, będąc faktycznym dyktatorem powstania, na zawsze zapisał się w legendzie walk Ślązaków o wolność i prawo do polskości.

W Drugiej Rzeczypospolitej Korfanty kontynuował swą działalność polityczną i dziennikarską. Związany początkowo ze środowiskiem narodowej demokracji z czasem został liderem całej, nie tylko śląskiej, chadecji. Będąc do roku 1930 posłem na Sejm RP, był on – nie tylko na forum parlamentu – ostrym przeciwnikiem obozu Józefa Piłsudskiego. Latem 1922 roku planowano, w opozycji do Naczelnika Państwa, aby Korfanty został premierem, czego ostatecznie nie udało się zrealizować. Po zamachu majowym i przejęciu władzy w państwie przez Piłsudskiego Korfanty nie przestał krytykować jego poczynań. W 1930 roku został zatrzymany i osadzony w twierdzy brzeskiej. W 1935 roku wyemigrował do Czechosłowacji i zaangażował się w prace tzw. Fortu Morges, któremu patronowali Ignacy Paderewski oraz gen. Władysław Sikorski. Wiosną 1939 roku Korfanty wrócił do Polski, po czym rychło został aresztowany. Zwolniony z więzienia z powodu ciężkiej choroby zmarł 17 sierpnia 1939 roku.

Autor: dr Krzysztof Kloc

 
 

Powiązane zdjęcia

 

Kalendarium

1873

20 IV

rodzi się w osadzie Sadzawki pod Katowicami (dziś część Siemianowic Śląskich), jako syn Józefa, górnika w kopalni "Fanny", i jego żony Karoliny z Klechów
1879

zaczyna naukę w czteroklasowej szkole ludowej w Siemianowicach
1885

zaczyna naukę w gimnazjum w Katowicach - założy tu kółko samokształceniowe zajmujące się literaturą i kulturą polską  
1895

zostaje na jeden rok akademicki wolnym słuchaczem politechniki w Charlottenburgu pod Berlinem - zetknie się tu z Ligą Narodową oraz polskimi socjalistami skupionymi wokół "Gazety Robotniczej"

15 VIII

na krótko przed egzaminami dojrzałości zostaje relegowany ze wszystkich szkół Cesarstwa Niemieckiego za manifestowanie swojej polskości i udział w polskich organizacjach
1896

zaczyna studia na Wydziale Prawnym i Ekonomicznym Uniwersytetu Wrocławskiego
1898

zostaje członkiem tajnego "Zetu" - młodzieżowej organizacji Ligi Narodowej

grudzień

bierze udział w odsłonięciu pomnika Mickiewicza w Warszawie - poznaje przywódców Ligi Narodowej - Balickiego i Dmowskiego
1899

opuszcza Wrocław - jako wychowawca młodego litewskiego ziemianina Zygmunta Jundziłła odbędzie podróż po Litwie, Rosji, Austrii, Francji i Holandii - z tego okresu pochodzić będą jego pierwsze próby dziennikarskie
1900

wraca do Wrocławia
1901

zostaje członkiem zakonspirowanej Ligi Narodowej i nawiązuje współpracę z inspirowanym przez nią "Dziennikiem Berlińskim"

13 I

na zjeździe towarzystw polskich w Bytomiu atakuje niemiecką partię katolicką "Centrum" i antypolską linię jej organu prasowego "Germanii" - w tym też okresie ukazuje się jego broszura "Precz z Centrum"

maj

przenosi się na Uniwersytet Berliński

sierpień

kończy studia w Berlinie

październik

wobec aresztowania Kazimierza Rakowskiego przez Niemców, obejmuje w jego zastępstwie katowicką filię poznańskiego tygodnia "Praca"

09 XII

wydaje w Poznaniu pierwszy numer „Górnoślązaka"
1902

luty

zostaje skazany na 4 miesiące więzienia we Wronkach za artykuły publikowane w poznańskim tygodniku "Praca"
1903

czerwiec

zostaje wybrany posłem z okręgu katowicko-zabrzańskiego do niemieckiego Reichstagu, w którym ostentacyjnie wstąpi do Koła Polskiego, jako pierwszy Polak w Górnego Śląska

01 VII

zawiera w Bytomiu ślub cywilny z Elżbietą Sprotówną - śląskie władze kościelne będą robiły mu trudności w zawarciu ślubu kościelnego - jeszcze w tym miesiącu oboje wyjadą do zaboru austriackiego by zawrzeć ślub kościelny tam

05 X

żeni się z Elżbietą Sprotówną - ślub ma miejsce w Krakowie wobec trudności jakie narzeczonym robiła niemiecka hierarchia katolicka na Śląsku
1904

luty

uzyskuje mandat do sejmu pruskiego, kandydując (wbrew stanowisku duchowieństwa i ziemiaństwa) z okręgu średzko-wrzesińsko-śremskiego

26 III

odnosi faktyczne zwycięstwo w zakończonym ugodą procesie jaki przeciw redakcji "Górnoślązaka" wytoczyła wrocławska kuria biskupia
1905

luty

poróżniony ze swym najbliższym współpracownikiem Janem Kowalczykiem opuszcza redakcję "Górnoślązaka"

01 V

zakłada pismo "Polak", kontynuujące linię "Górnoślązaka" ale zarazem torujące drogę do porozumienia z duchowieństwemm, katolicką partią "Centrum" i ugodowcami Napieralskiego

12 X

zostaje ponownie wybrany posłem do niemieckiego Reichstagu, z okręgu Zabrze-Katowice, ogromną większością głosów - będzie tam zasiadał przez 6 lat
1908

zawiera ugodę z duchowieństwem i katolicką partią "Centrum", dzięki zawartemu wcześniej porozumieniu politycznemu z Napieralskim
1909

popada w kolejny konflikt (tzw. wojnę prasową) z Napieralskim
1910

listopad

zawiera ugodę ze swoim dotychczasowym rywalem prasowym Napieralskim i przechodzi do obozu związanego z jego pismem "Katolik" - endecja i PPS będą mu zarzucać zdradę sprawy narodowej

w "wojnie prasowej" z Napieralskim bankrutuje finansowo, kapituluje ideowo i organizacyjnie oraz traci na rzecz koncernu prasowego Napieralskiego dwa czasopisma
1911

październik

zgłasza swoją kandydaturę na posła do niemieckiego Reichstagu - wycofa ją wobec braku poparcia ze strony dominujących sił politycznych

bierze udział w tworzeniu Stronnictwa Polskiego na Śląsku
1912

przenosi się do Berlina i staje na czele Wschodnioeuropejskiej Agencji Telegraficznej, finansowanej przez Napieralskiego
1913

październik

rezygnuje z pracy w koncernie prasowym Napieralskiego, wycofuje swoje udziały z "Katolika" i zakłada w Berlinie Polskie Biuro Korespondencyjne
1914

po wybuchu wojny propaguje koncepcję buforowego państwa polskiego, uzależnionego od Niemiec, obejmującego część Kongresówki i ziemie litewsko-białoruskie - jednak pod koniec roku dochodzi do wniosku o bezsensie współpracy z Niemcami
1917

w sejmie pruskim ostro krytykuje antypolską politykę pruską
1918

06 VI

uzyskuje mandat do niemieckiego Reichstagu w wyborach uzupełniających w okręgu Gliwice-Lubliniec-Toszek

25 X

występuje w niemieckim Reichstagu z głośnym żądaniem przyłączenia do państwa polskiego Prus Królewskich, Gdańska, Wielkopolski, części Prus Książęcych oraz Śląska Górnego i Średniego

11 XI

przybywa do Poznania i wchodzi w skład Naczelnej Rady Ludowej

15 XI

przyjeżdża do Warszawy, lansowany przez koła endeckie, klerykalne i skrajnie prawicowe na premiera "rządu narodowego"

17 XI

odbywa rozmowę z Piłsudskim, która przyniesie porażkę jego ambicjom rządowym

06 XII

wchodzi w skład Komisariatu, prowizorycznego rządu wielkopolskiego, wyłonionego przez Naczelną Radę Ludową

25 XII

wita w Gdańsku Paderewskiego, mającego udać się do Warszawy, i wbrew niemieckim zakazom przewozi go do Poznania, gdzie przyjazd przyszłego Premiera stanie się przyczyną wybuchu Powstania Wielkopolskiego
1919

03 I

w czasie rokowań z Niemcami w Bydgoszczy żąda autonomii dla Wielkopolski do czasu rozstrzygnięcia jej losu przez konferencję pokojową w Paryżu

26 I

wraz z księdzem Adamskim wręcza w Poznaniu sztandar 1. pułku strzelców wielkopolskich generałowi Dowborowi-Muśnickiemu

luty

bierze udział w petraktacjach ze stroną niemiecką, w Berlinie, dotyczących przyszłego statusu Wielkopolski

marzec

rozpoczyna przewodniczenie frakcji poselskiej Związku Ludowo-Narodowego w Sejmie Ustawodawczym

kwiecień

udaremnia wybuch powstania zbrojnego na Górnym Śląsku

07 V

składa w Sejmie wniosek o ujednolicenie armii narodowej, to jest połączenie armii wielkopolskiej Dowbora-Muśnickiego z armią polską w Kongresówce i Galicji Piłsudskiego

czerwiec

ponownie udaremnia wybuch powstania zbrojnego na Górnym Śląsku
1920

20 II

zostaje mianowany przez rząd RP polskim komisarzem plebiscytowym na Górnym Śląsku

lipiec

uczestnicząc w Konferencji w Spa przedstawia „Białą Księgę”, demaskującą terror antypolski na Górnym Śląsku

15 VII

Sejm PR przyjmuje przygotowany przez niego (i Józefa Buzka) Statut Organiczny przyszłego Województwa Śląskiego

19 VIII

wobec terroru bojówek niemieckich i wrogości niemieckiej policji, wzywa do akcji zbrojnej, czym inicjuje II Powstanie Śląskie
1921

22 III

po niekorzystnym dla Polski wyniku plebiscytu na Śląsku wydaje odezwę w której zakreśla granice polskich roszczeń terytorialnych - tzw. Linię Korfantego

30 IV

podejmuje decyzję, wbrew stanowisku rządo polskiego, o rozpoczęciu III Powstania Śląskiego

03 V

ogłasza się dyktatorem III Powstania Śląskiego i wydaje "Manifest do Ludu Górnośląskiego"

10 V

daje rozkaz wstrzymania działań wojennych i oczekiwania na decyzję aliantów
1922

14 VII

zostaje desygnowany na premiera - poprze go większość posłów, ale wobec kontrakcji Piłsudskiego nie uda mu się utworzyć rządu

24 IX

zostaje posłem na pierwszy Sejm Śląski (z listy Bloku Narodowego)

listopad

zostaje wybrany posłem na Sejm RP z listy chadeckiego Narodowo-Chrześcijańskiego Stronnictwa Ludowego
1923

październik

zostaje wicepremierem w rządzie Witosa i członkiem Komitetu Politycznego Rady Ministrów
1924

zaczyna wydawać i redagować wychodzący w Warszawie popularny dziennik "Rzeczpospolita"
1926

15 V

próbując organizować opór wobec Piłsudskiego zakłada Centralny Narodowy Komitet Wykonawczy w Województwie Śląskim
1927

22 XI

Sąd Marszałkowski orzeka że pobierając subsydia na wydawanie „Polonii” i „Rzeczypospolitej”, od Górnośląskiego Związku Przemysłowców Górniczo-Hutniczych, uchybił godności posła i publicysty, a także że naruszył prawo jako prezes rady nadzorczej Banku Śląskiego
1930

26 IX

zostaje aresztowany i osadzony w twierdzy brzeskiej jako sztandarowy przeciwnik sanacji

listopad

będąc w więzieniu zostaje wybrany do Sejmu i Senatu - z mandatu sejmowego zrezygnuje

23 XI

zostaje wybrany, wraz z żoną Elżbietą, do Sejmu Śląskiego trzeciej kadencji

21 XII

owacyjnie witany wraca do Katowic, po tym jak dzień wcześniej zwolniono go z twierdzy brzeskiej
1931

21 VI

zostaje wybrany prezesem Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji
1935

styczeń

o uchylenie jego immunitetu (pod zarzutami korupcji i pobierania bezprawnych dotacji z niemieckich źródeł) wnosi wojewoda Grażyński do Sejmu Śląskiego - posłowie wniosek oddalą

06 IV

zagrożony aresztowaniem przez sanację udaje się do Czechosłowacji - będzie stąd kierował śląską chadecją i montował tzw. "Front Morges" (z Paderewskim, Hallerem i Witosem)
1937

10 X

zostaje prezesem współtworzonego przez siebie Stronnictwa Pracy (pozostając na emigracji)
1938

wrzesień

próbuje wrócić do kraju by odwiedzić chorego syna, a potem wziąć udział w jego pogrzebie, ale rząd nie gwarantuje mu nietykalności
1939

27 IV

przyjeżdza do Katowic, po tym jak wobec zajęcia Czech przez Niemców poprzez Francję i Gdynię wrócił z fałszywym paszportem do Polski

29 IV

zawiadamia prokuratora o swoim przyjeździe do Katowic - zostanie aresztowany i przewieziony do więzienia mokotowskiego w Warszawie

20 VII

zostaje przeniesiony z więzienia mokotowskiego do kliniki wojskowej przy ul. Hożej w Warszawie

11 VIII

przechodzi operację, po której jego stan pogorszy się

17 VIII

umiera w Warszawie

20 VIII

w Katowicach odbywa się jego manifestacyjny pogrzeb
1997

21 VI

zostaje przyjęty pośmiertnie do Orderu Orła Białego

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stanisław Posner

1868-11-21 - 1930-05-08
prawnik
 

Stanisław Ossowski

1897-05-22 - 1963-11-07
socjolog
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Julian Fałat

1853-07-30 - 1929-07-09
malarz
 

Józef Pieracki

1909-09-10 - 1988-08-05
aktor teatralny
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.