W 1853 roku wybucha wojna między rosnącym w siły Imperium Rosyjskim a chylącym się ku upadkowi Imperium Osmańskim. Turcy ponoszą początkowo liczne klęski, ale potem uzyskają wsparcie mocarstw zachodnich, które włączą się do wojny i zmienią jej koleje. Jest to pierwszy konflikt zbrojny mocarstw europejskich od czasów napoleońskich. Łącznie zginie w nim i umrze z powodu ran pół miliona żołnierzy.
W połowie XIX wieku narastały sprzeczności interesów gospodarczych i politycznych między mocarstwami. Rosja i Imperium Osmańskie były najbardziej zacofanymi gospodarczo oraz społecznie krajami Europy. Rosja od dawna zmierzała do rozszerzania swych granic w stronę ciepłych mórz, to jest Morza Śródziemnego, Zatoki Perskiej i Oceanu Indyjskiego. Te rejony były jednak też sferą żywotnych interesów Wielkiej Brytanii. Z kolei Francję żywo interesował Bliski Wschód, a zwłaszcza imperium tureckie. W tym czasie strategicznym kierunkiem rosyjskiej ekspansji były Bałkany, a długofalowym zamiarem likwidacja państwa tureckiego i uczynienie Morza Czarnego wewnętrznym morzem rosyjskim oraz uzyskanie swobodnego dostępu do cieśnin łączących ten akwen z Morzem Śródziemnym.
Na początku 1853 car Rosji Mikołaj I Romanow próbuje namówić Brytyjczyków do rozbioru Turcji. Od wydarzeń Wiosny Ludów i stłumienia rewolucji węgierskiej, carat czuje się coraz mocniej i prowadzi na Bałkanach coraz bardziej ofensywną politykę. Między Rosją i Francją zaostrza się spór o prawa do opieki nad miejscami świętymi i chrześcijańską ludnością imperium osmańskiego. W sporze uczestniczy też oczywiście Wielka Brytania, a także inne państwa, jak Austria czy Prusy. Przedmiotem rywalizacji są strefy wpływów tych mocarstw w Turcji oraz ambicje do dominacji nad tym regionem.
W lutym 1853 roku car Mikołaj I kieruje do Turcji ultimatum w sprawie wyłącznego prawa opieki nad miejscami świętymi w Palestynie oraz przyznania Rosji opieki nad prawosławnymi mieszkańcami Imperium Osmańskiego. Wyrażenie zgody na te żądania oznaczałoby de facto przekształcenie Turcji w rosyjski protektorat, bo Rosja dostałaby pretekst do ciągłej ingerencji w sprawy wewnętrzne imperium. Stawiając ultimatum car opiera się jednak na całym szeregu błędnych kalkulacji: oczekuje neutralności Austrii, którą wsparł w walce z Węgrami podczas Wiosny Ludów i przewiduje, że Anglia nie będzie współpracować z odwieczną konkurentką, Francją. Tymczasem sułtan ujawnia treść ultimatum zachodnim mocarsstwom, które są świadome zagrożeń w przypadku ustępstw wobec caratu. Po zachętach z zachodu do oporu, Stambuł odrzuca ultimatum rosyjskie, a wojska carskie wchodzą do księstw naddunajskich Wołoszczyzny i Mołdawii. W reakcji w październiku 1853 Turcja zmuszona jest wypowiedzieć wojnę Rosji. Wojska osmańskie atakują rosyjskie terytoria na Kaukazie. Zostają jednak stamtąd wyparte. Flota turecka zostaje 30 listopada 1853 zniszczona w bitwie pod Synopą, w południowej części Morza Czarnego. Dla cara te początkowe sukcesy są to jednak tylko miłe złego początki. Wobec porażek Turcji, Zachód czuje się zmuszony do interwencji, by zapobiec ostatecznej klęsce Osmanów i wzmocnieniu imperium carów. Anglia i Francja decydują się pospieszyć z pomocą Turcji, zaś Austria wysłała swe wojska na Wołoszczyznę. W lutym następnego roku Rosja wypowie wojnę Anglii i Francji, a w marcu wojnę Rosji wypowiedzą zachodni sojusznicy. W ten sposób lokalny konflikt na Bałkanach przekształci się w pierwszą od czasów napoleońskich wielką wojnę mocarstw europejskich.
(Na ilustracji: Bitwa pod Synopą 18 listopada 1853, obraz olejny Iwana Ajwazowskiego z 1853 roku).