Biogram Postaci z tego okresu
 Ignacy Daszyński     

Ignacy Daszyński  

 
 
Biogram został opublikowany w 1938 r. w IV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
Biogram naukowy jest dostępny wyłącznie w drukowanej wersji PSB. Zapraszamy do zapoznania się z innymi dostępnymi materiałami.
 
 
 

Ignacy Daszyński (1866-1936), polityk, pisarz polityczny i publicysta, działacz socjalistyczny i niepodległościowy, współtwórca Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego, poseł do austriackiej Rady Państwa, w listopadzie 1918 r. premier Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej, w okresie Drugiej Rzeczypospolitej jeden z liderów Polskiej Partii Socjalistycznej, Marszałek Sejmu (1928-1930) oraz jeden z przywódców Centrolewu.

Ignacy Daszyński urodził się 26 października 1866 roku w owianym sienkiewiczowskim mitem Zbarażu, w którym spędził przepełnione patriotycznym duchem i atmosferą legendy powstania styczniowego dzieciństwo. Rychło jednak, pod niemałym wpływem starszego brata Feliksa, swe zainteresowania zaczął kierować w stronę socjalizmu.  Wydalony ze szkoły za referat o roku 1848, nim trafił do Krakowa, Daszyński podróżował po Galicji Wschodniej, gdzie najmując się do różnych prac z bliska miał okazję przyjrzeć się położeniu galicyjskiej wsi oraz losom nielicznych jeszcze wtedy tamtejszych robotników. Przybywszy w roku 1888 do Krakowa Daszyński, zdając wcześniej eksternistycznie maturę, zaczął studiować przyrodoznawstwo na Uniwersytecie Jagiellońskim. Szybko jednak przyszyły pierwsze szykany i aresztowania za działalność polityczną, odgrywającą w życiu młodzieńca coraz poważniejszą rolę. Po krótkim pobycie na Zachodzie, gdzie oddając się nauce poznał m.in. Stanisława Mendelsona, Daszyński powrócił do Galicji i zaczął tam intensywnie pracować nad rozwojem idei socjalistycznej, stając się jednym z głównych organizatorów ruchu i twórcą partii socjalistycznych – Galicyjskiej Partii Socjal-Demokratycznej, a z czasem Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego.

Droga kariery politycznej, którą obrał Daszyński, przynosiła mu niemało sukcesów. Od 1897 roku zasiadał on w wiedeńskiej Radzie Państwa, w której – będąc członkiem Związku Posłów Socjalno-Demokratycznych – zasłynął jako wybitny mówca i polemista. Piastował również godność radnego miasta Krakowa, a także redagował poczytne i opiniotwórcze socjalistyczne pismo „Naprzód”. Przed pierwszą wojną światową współpracował z Polską Partią Socjalistyczną i osobiście z Józefem Piłsudskim, którego stał się gorącym zwolennikiem, angażując się m.in. w prace krakowskiego „Strzelca” czy Komisji Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych. Po wybuchu wojny Daszyński wspierał działalność piłsudczykowskiej Polskiej Organizacji Narodowej. Nadal też był aktywny jako polityk. W październiku 1918 roku był jednym z autorów manifestu do parlamentu austriackiego, w którym posłowie polscy oświadczali, iż odtąd uważają się za obywateli Polski.

Wkrótce po tym, w nocy z 6 na 7 listopada 1918 roku Daszyński stanął na czele Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej w Lublinie, który ogłosił bardzo postępowo-demokratyczny program reform społeczno-gospodarczych. Piłsudski po swym powrocie do kraju widział Daszyńskiego w roli pierwszego premiera niepodległej Polski, jednak kandydatura ta została zablokowana przez Narodową Demokrację. Skupiając się odtąd na pracy parlamentarnej był Daszyński naturalnym liderem Polskiej Partii Socjalistycznej, równocześnie wciąż popierał poczynania Piłsudskiego. Zmieniło się to po Maju 1926 roku – Daszyński stał się on jednym z przywódców opozycji wobec autorytarnych rządów piłsudczyków. Od początku lat 30. Daszyński chorował i nie mógł już tak jak dawniej angażować się w działalność polityczną, aczkolwiek sympatyzował z Centrolewem. Zmarł 31 października 1936 roku.

Autor: dr Krzysztof Kloc

Nota biograficzna opracowana w ramach programu  NIEPODLEGŁA

 
 

Powiązane zdjęcia

 

Powiązane wideo

'Narodziny Gdyni" (1)

'Narodziny Gdyni" (1)

Audycja Polskiego Radia z 08.12.1978, o powstaniu i rozwoju Gdyni (miasta i portu) do 1939 roku. Opowiadają twórcy i...
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 328).

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 328).

Audycja Polskiego Radia z 18.06.2004. Gawęda historyczna profesora Pawła Wieczorkiewicza na temat sylwetki i...
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 310).

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 310).

Audycja Polskiego Radia z 25.05.2004. Gawęda historyczna profesora Pawła Wieczorkiewicza na temat zwycięstwa...
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 286).

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 286).

Audycja Polskiego Radia z 20.04.2004. Gawęda historyczna profesora Pawła Wieczorkiewicza na temat fenomenu odzyskania...
"XIX wiek", cykl "Historia Polski" (260).

"XIX wiek", cykl "Historia Polski" (260).

Audycja Polskiego Radia z 12.03.2004. Gawęda historyczna profesora Andrzeja Szwarca na temat pierwszych polskich...
"Rząd Jędrzeja Moraczewskiego", cykl "Widnokrąg".

"Rząd Jędrzeja Moraczewskiego", cykl "Widnokrąg".

Audycja poświecona życiu i działalności Jędrzeja Moraczewskiego [1870-1944], polityka, premiera w latach...
"A.D. 1918 misja Miedzińskiego".

"A.D. 1918 misja Miedzińskiego".

Rozmowa redaktora Andrzeja Sowy z doktorem Januszem Osicą, historykiem oraz Wojciechem Giełżyńskim, dziennikarzem...
"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 286)

"XX wiek", cykl "Historia Polski" (odc. 286)

Odcinek audycji cyklicznej Polskiego Radia.  Profesor Paweł Wieczorkiewicz mówi o: wycofywaniu się armii...
 

Kalendarium

1866

26 X

rodzi się w Zbarażu w wielodzietnej rodzinie szlacheckiej, jako syn urzędnika Ferdynanda Daszyńskiego i Kamili z Mierzeńskich
1872

rozpoczyna naukę w szkole bernardynów w Zbarażu
1875

06 XII

umiera jego ojciec, w związku z czym jego rodzina przenosi się do Stanisławowa
1877

podejmuje naukę w gimnazjum w Stanisławowie, gdzie rozpoczyna działalność patriotyczno-spiskową
1880

po raz pierwszy staje przed sądem, powodem było rozpowszechnianie antyhabsburskiego wiersza, którego autorem był jego starszy brat Feliks
1882

zostaje wydalony z gimnazjum za referat o rewolucji 1848 i musi rozpocząć tułaczkę po Galicji Wschodniej, jesienią trafia wraz z matką do Drohobycza, gdzie podejmie pierwszą pracę, jako pisarz u adwokata
1884

wrzesień

przenosi się do Lwowa, gdzie nie udaje mu się dostać do żadnego gimnazjum, więc samodzielnie zdobywa wykształcenie
1888

08 IV

zdaje dopuszczony do matury w trybie eksternistycznym

22 IX

otrzymuje świadectwo dojrzałości, umożliwiające zdawanie na studia  

październik

rozpoczyna studia przyrodoznawcze na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie
1889

03 V

zostaje aresztowany przez policję carską, która przez pomyłkę utożsamiała go z bratem Feliksem Daszyńskim, który działał w ruchu socjalistycznym

z powodów materialnych musi przerwać studia i podjąć pracę prywatnego nauczyciela, zatrudnia się u rodziny Gniazdowskich w Czarnostowie pod Łomżą

po pół roku przebywania w areszcie w Pułtusku, zostaje wydalony z Królestwa Polskiego  i odstawiony do Galicji,  a w Krakowie trafia znów do więzienia 
1890

za strzaskanie popiersia rektora Korczyńskiego, zostaje wydalony z uniwersytetu, po czym wyjeżdża z kraju, najpierw do Szwajcarii, do ciężko chorego brata, a potem do Paryża skąd ma zamiar wyemigrować za Atlantyk

09 IV

umiera jego starszy brat, a on sam załamany wiadomością o tym rezygnuje z emigracji do Ameryki

wrzesień

powraca ze Szwajcarii do Galicji, aby tworzyć tu kierowniczy ośrodek ruchu socjalistycznego 

07 XI

współtworzy Polską Partię Socjalno-Demokratyczną Galicji i Śląska Cieszyńskiego, która miała propagować ideologie marksistowską i zniesienie prywatnej własności środków produkcji 
1891

romansuje ze starszą od siebie o 11 lat mężatką, działaczką socjalistyczną i feministyczną, Felicją Nossig-Próchnik (mówiło się, ze owocem tego związku był syn Adam Próchnik)

luty

współtworzy we Lwowie socjalistyczne stowarzyszenie oświatowo-zapomogowe „Siła”

publikuje pod pseudonimem Żegota broszurę polityczną „O partiach politycznych w Galicji”

czerwiec

uczestniczy w kongresie Socjal-Demokratycznej Partii Robotniczej Austrii w Wiedniu

zostaje uniewinniony wraz z innymi oskarżonymi w procesie działaczy socjalistycznych krakowskiego „Ogniska”, którym nie udowodniono ani udziału w tajnych stowarzyszeniach ani w rozruchach studenckich

uczestniczy w Kongresie Robotniczym i Socjalistycznym II Międzynarodówki w Brukseli
1892

styczeń

współtworzy we Lwowie Galicyjską Partię Socjal-Demokratyczną, jego nazwisko staje się symbolem ruchu socjalistycznego w Galicji
1893

marzec

uczestniczy w kongresie socjalistycznym w Krakowie

sierpień

uczestniczy w Kongresie II Międzynarodówki w Zurychu
1894

wydaje we Lwowie broszurę „Krótka historia rozwoju partii socjalistycznej w Galicji”,   przeprowadza się do Krakowa, gdzie zostaje naczelnym socjalistycznego pisma „Naprzód”
1896

uczestniczy w Kongresie II Międzynarodówki w Londynie
1897

marzec

wygrywa wybory do wiedeńskiej Rady Państwa, otrzymując 75% wszystkich głosów w okręgu krakowskim

08 VII

żeni się w Wiedniu z aktorką Marią Paszkowską (z małżeństwa tego przyjdzie na świat pięcioro dzieci) 

listopad

ostro atakuje politykę premiera Austro-Węgier Kazimierza Badeniego, uczestnicząc m.in. w wielkiej manifestacji przeciw niemu w Wiedniu, która doprowadzi do usunięcia  Badeniego ze stanowiska
1899

wydaje swoją pracę publicystyczną „Szlachetczyzna a odrodzenie Galicji”,  w której rozwija program koalicji demokratów mieszczańskich z warstwami ludowymi przeciw rządom oligarchii
1900

zostaje ponownie wybrany do wiedeńskiej Rady Państwa, a jako socjalistyczny parlamentarzysta będzie nadal popierał akcje antyrządowe i strajkowe 
1902

maj

zostaje radnym miasta Krakowa, a w tej roli skupi się na walce z konserwatywnymi
1905

02 II

podczas demonstracji na rynku w Krakowie pali portret cara
1907

wygrywa wybory uzupełniające w okręgu Frysztat-Bogumin i pozostaje na kolejną kadencjęposłem w wiedeńskiej Radzie Państwa
1910

bierze udział w uroczystościach grunwaldzkich,  odbywa podróż agitacyjną po Stanach Zjednoczonych
1911

19 VI

wygrywa kolejne wybory  do Rady Państwa w Wiedniu
1912

listopad

wchodzi w skład Tymczasowej Komisji Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych
1914

początek sierpnia

w mundurze strzeleckim wyrusza z oddziałami Piłsudskiego do Królestwa Polskiego

08 VIII

obejmuje funkcję komisarza wojskowego w Miechowie, próbując bezskutecznie porwać miejscową ludność do walki przeciw Rosji

16 VIII

wchodzi w skład Wydziału Wykonawczego Naczelnego Komitetu Narodowego, który decyduje o utworzeniu Legionów Polskich
1917

28 V

głosuje w parlamencie austriackim za wnioskiem, w którym „Koło Polskie Sejmowe stwierdza, że jedynym dążeniem narodu polskiego jest odzyskanie niepodległej i zjednoczonej Polski z dostępem do morza”
1918

22 I

oświadcza w parlamencie austriackim, że Galicja chce wejść do niepodległej Polski

po traktacie brzeskim, przechodzi do ostrej opozycji wobec polityki cesarstwa Habsburgów

02 X

z jego inicjatywy trafia do parlamentu austriackiego wniosek polskich posłów, domagający się przywrócenia niezawisłego państwa polskiego, złożonego z ziem trzech zaborów, z własnym wybrzeżem i Śląskiem

15 X

wraz z innymi posłami polskimi z parlamentu austriackiego deklaracje, że uznaje się od tej pory za obywatela polskiego

28 X

wchodzi w skład prezydium Polskiej Komisji Likwidacyjnej

07 XI

proklamuje w Lublinie powstanie Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej, złożonego z socjalistów i radykałów ludowych, w którym miał być premierem i ministrem spraw zagranicznych  

14 XI

podporządkowuje swój lewicowy rząd Józefowi Piłsudskiemu, a ten powierza mu formowanie rządu koalicyjnego, opartego na szerokiej bazie społecznej

18 XI

rezygnuje z powierzonej mu misji tworzenia rządu z powodu zdecydowanego oporu prawicy

03 X

wygłasza w parlamencie austriackim ostatnią swoją mowę, w której stwierdza, że "wszyscy Polacy zgodnie oświadczają, że chcą narodowego prawa dla wszystkich trzech zaborów powstałych po gwałcie rozbioru Polski: wszystkie trzy zabory mają być złączone i ogłoszone jako niepodległe państwo, a to zjednoczenie i ta niepodległość musi dojść do skutku na drodze międzynarodowego prawa, na międzynarodowym światowym kongresie pokoju"
1919

26 I

wygrywa wybory do sejmu ustawodawczego 

26 IV

zostaje przewodniczącym Polskiej Partii Socjalistycznej, która powstała z połączenia PPSD, PPS i PPS Zaboru Pruskiego
1920

21 VII

wchodzi jako wicepremier w skład Rządu Obrony Narodowej, co ma ogromne znaczenie wobec bolszewickiej propagandy atakującej "burżuazyjne" władze Polski 
1921

04 I

wobec narastających konfliktów w rządzie,  ustępuje z funkcji wicepremiera
1922

listopad

w wyniku wyborów ponownie zostaje posłem na Sejm, zdobywając w sowim okręgu blisko 53 tys. głosów

09 XII

jest kandydatem na prezydenta, ale przegrywa zdobywając tylko 49 głosów

11 XII

w drodze na uroczystość zaprzysiężenia prezydenta zostaje wraz z Bolesławem Limanowskim napadnięty przez prawicowe bojówki i przetrzymany wiele godzin w bramie jednego z domów

po zabójstwie prezydenta Narutowicza,  nakłania radykalnych działaczy PPS do rezygnacji z akcji odwetowej przeciw liderom prawicy,  aby nie eskalować konfliktu i uniknąć wojny domowej 

21 XII

na posiedzeniu Rady Naczelnej PPS wnioskuje o założenie organizacji oświatowej – Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego
1923

21 I

staje na czele Zarządu Głównego Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego

27 II

pogłębiająca się choroba serca, powoduje jego nagłe zasłabnięcie w czasie wystąpienia sejmowego, co zmusiło go do odsunięcia się od bieżących działań i ograniczenie swej aktywności  (powróci na trybunę sejmową dopiero za 3,5 roku) 

30 XII

zostaje ponownie, mimo złego stanu zdrowia, przewodniczącym Rady Naczelnej PPS
1925

26 XI

obejmuje funkcję wicemarszałka Sejmu
1926

popiera przewrót Józefa Piłsudskiego, przyczyniając się do zwycięstwa zamachowców

czerwiec

krytykuje nowy rząd i plany ograniczenia roli parlamentu, stając się liderem opozycji przeciw autorytarnym rządom piłsudczyków 
1928

04 III

zdobywa mandat poselski, uzyskując 77 tys. głosów i wprowadzając do sejmu ponad 60 posłów socjalistycznych

27 III

zostaje wybrany marszałkiem sejmu, pokonując kandydatów BBWR i Związku Ludowo-Narodowego
1929

24 VI

spotyka się z Józefem Piłsudskim i proponuje mu utworzenie koalicji BBWR, PPS i PSL „Wyzwolenie”, ale jego oferta zostaje odrzucona

wrzesień

współtworzy opozycyjny wobec rządów sanacyjnych Centrolew

31 X

jako marszałek sejmu odmawia rozpoczęcia posiedzenia izby pod presją Józefa Piłsudskiego, który przybył do sejmu z setką oficerów (dochodzi wtedy między obu liderami do ostrej rozmowy, w czasie której oświadcza, że „pod bagentami, rewolwerami i szablami” sesji nie otworzy, co zmusza Piłsudskiego do wycofania się
1930

16 XI

w wyborach parlamentarnych ponownie zdobywa mandat poselski
1931

18 I

po posiedzeniu Rady Naczelnej PPS udaje się do Domu Zdrowia w Bystrej Śląskiej, gdzie przebywał będzie do śmierci
1935

dostaje Złoty Wawrzyn Akademicki Polskiej Akademii Literatury za krasomówstwo
1936

31 X

umiera w Domu Zdrowia w Bystrej, nawracając się przed śmiercią na wiarę katolicką

03 XI

w jego pogrzebie w Krakowie uczestniczą tysiące osób, zostaje pochowany w głównej alei Cmentarza Rakowickiego

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.