Targowski Józef, pseud.: Piotr Zawod, Jan Toporski (1883–1952), dyplomata, działacz gospodarczy i polityczny, poseł na Sejm, senator.
Ur. 28 lub 29 V w Winiarach (pow. sandomierski) w rodzinie ziemiańskiej, był synem Juliusza Franciszka (1850–1929) i Ireny z domu Trzetrzewińskiej (1858–1952). Jego ciotecznym bratem był Karol Frycz (1877–1963), scenograf, malarz i grafik.
Od r. 1897 uczył się T. w Gimnazjum św. Anny w Krakowie i w r. 1901 zdał tam maturę. Po odbyciu rocznej praktyki rolniczej studiował od r. 1902 rolnictwo w Wyższej Szkole Rolniczej (Hochschule für Bodenkultur) w Wiedniu, a po jej ukończeniu w r. 1906 uzupełniał wykształcenie na Morawach, w Belgii, Niemczech i Wielkiej Brytanii. Od r. 1907 współpracował z czasopismem „Wiener Landwirtschaftliche Zeitung” (do wybuchu pierwszej wojny światowej). Następnie wrócił do Król. Pol. i gospodarował w przekazanym mu przez ojca majątku Buczek Szlachecki (pow. sandomierski), a w rodzinnych Winiarach prowadził hodowlę karakułów. Po zawartym 20 X 1908 ślubie z Koletą Descours administrował także jej majątkiem Czyżów Szlachecki (pow. opatowski).
W r. 1910 został T. członkiem rady Radomskiego Tow. Rolniczego. W Warszawie wszedł t.r. do zarządu Centralnego Towarzystwa Rolniczego (CTR); w r. 1911 pełnił w nim funkcję sekretarza, a następnie członka Biura Rachunkowego Rolniczego oraz zarządu Wydz. Społeczno-Ekonomicznego. Wszedł także w skład redakcji organu towarzystwa, warszawskiego tygodnika „Gazeta Rolnicza” i publikował w nim artykuły z zakresu gospodarki wiejskiej. Odczyty o tej tematyce wygłaszał w l. 1911–13 w różnych miejscowościach Król. Pol. i Litwy. Na zebraniu CTR 11 II 1913 przedstawił opracowany z Sewerynem Światopełk-Czetwertyńskim referat Granice intensywności naszych gospodarstw (W. 1913). Przystąpił w tym czasie do Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego.
Po wybuchu pierwszej wojny światowej wchodził T. od września 1914 w skład kierowanego przez Władysława Grabskiego, a następnie Świętopełka-Czetwertyńskiego Centralnego Komitetu Obywatelskiego (do jego rozwiązania 14 IX 1915). W kwietniu 1915 odszedł ze Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego i z Adamem Ronikierem oraz Wojciechem Rostworowskim powołał konserwatywne Stronnictwo Narodowe (SN). Wraz z m.in. Grabskim i Janem Steckim był też twórcą powstałego w czerwcu t.r. Tow. Samopomocy Ziemian w Król. Pol. Dn. 21 VII wszedł do tymczasowej komisji wykonawczej CTR i działał w niej także po zajęciu 5 VIII Warszawy przez Niemców. Od października reprezentował SN w pasywistycznym Międzypartyjnym Kole Politycznym. Uczestniczył w powołaniu 11 XI w Lublinie Głównego Komitetu Ratunkowego, działającego w części Król. Pol. okupowanej przez armię austro-węgierską (w r. 1916 został członkiem Wydz. Rolnego Komitetu). Po przekształceniu Tow. Samopomocy Ziemian w Król. Pol. w Związek Ziemian objął w lipcu 1916 stanowisko jego wiceprezesa; wszedł wtedy również do lubelskiej ekspozytury Centralnego Tow. Rolniczego.
W przyjętej 7 XI 1916 rezolucji Głównego Komitetu Ratunkowego T. poparł Akt 5 listopada, a w grudniu t.r. z ramienia Międzypartyjnego Koła Politycznego bezskutecznie kandydował do Tymczasowej Rady Stanu. W styczniu 1917 objął funkcję prezesa Związku Ziemian i odtąd współpracował z jego organem, warszawskim miesięcznikiem „Ziemianin”. Również w styczniu t.r. został członkiem afiliowanych przy Tymczasowej Radzie Stanu: Rady Komisji Rolnictwa oraz kierowanej przez Rostworowskiego Rady Dep. Spraw Politycznych. W obu organach działał do podania się 26 VIII Tymczasowej Rady Stanu do dymisji. Uważany za czołowego obok Rostworowskiego polityka konserwatywnego w Król. Pol., nawiązał w r. 1918 współpracę z działającym w Galicji Stronnictwem Prawicy Narodowej. Od lutego t.r. reprezentował SN w Związku Budowy Państwa Polskiego, a 21 VII wszedł do Rady Rolnej przy kierowanym przez Stanisława Dzierzbickiego Min. Rolnictwa i Dóbr Koronnych rządu Rady Regencyjnej.
W niepodległej Polsce T. kierował Związkiem Ziemian i współpracował z „Ziemianinem” do końca maja 1919. Następnie przeszedł do służby dyplomatycznej i 27 VIII t.r. został mianowany posłem nadzwycz. i ministrem pełnomocnym przy armii rosyjskiej A. Kołczaka na Syberii, z poleceniem ewakuacji do kraju 5. Dyw. Strzelców Polskich (tzw. Dyw. Syberyjskiej). Dn. 9 XI wyjechał do Paryża. Zaopatrzony tam przez byłego ministra spraw zagranicznych Rosji S. Sazonowa w listy polecające do rosyjskich ambasadorów w Tokio i Pekinie, przez brytyjskie Indie i francuskie Indochiny przybył 22 II 1920 do Szanghaju; wobec rozbicia w styczniu t.r. wojsk Kołczaka przez Armię Czerwoną, obowiązków nie podjął. Mianowany 7 IV chargé d’affaires w Japonii, przybył w czerwcu do Tokio, gdzie zorganizował poselstwo RP, powierzając kierowanie nim Fryczowi. Tworzył też polskie konsulaty na terenach okupowanych przez Japonię: we Władywostoku i Chabarowsku na Dalekim Wschodzie oraz Harbinie w Mandżurii. Państwo polskie reprezentował w Tokio również wobec rządu chińskiego. Dn. 31 I 1921 został odwołany do Warszawy i w lutym t.r. rozpoczął pracę w Wydz. Północnym Dep. Politycznego MSZ. Od sierpnia uczestniczył w Genewie w polsko-niemieckich rokowaniach dotyczących podziału Górnego Śląska, a w Paryżu brał udział w negocjacjach polsko-francuskiej umowy gospodarczej podpisanej 6 II 1922. Następnie kierował Wydz. Prasowym MSZ. W dn. 10 IV – 19 V t.r. brał udział w światowej konferencji gospodarczej w Genui; racje polskiej dyplomacji przedstawił w artykule Stanowisko Polski w Genui („Kur. Warsz.” R. 102: 1922 nr 137).
Zwolniony 1 XI 1923 ze służby dyplomatycznej przez ministra spraw zagranicznych Mariana Seydę, wrócił T. do gospodarowania w majątkach Buczek i Czyżów Szlachecki. W r. 1924 uczestniczył w podróży posłów RP do Afryki Północnej, gdzie gromadzili oni informacje o gospodarce rolnej w koloniach. Od r. 1925 kierował założonym przez siebie Tow. Kolonizacyjnym w Brazylii. Opublikował książki: „Biali i Kolorowi”. Z polityki kolonialnej państw (W. 1925), Polityka kolonizacyjna Polski (W. 1927) oraz Przyczynek do programu osadniczej emigracji polskiej (W. 1927). Propagował kulturę Dalekiego Wschodu, m.in. opatrzył przedmową książkę Aleksandra Janty-Połczyńskiego „Made in Japan” (W. 1925) oraz przetłumaczył z języka angielskiego pracę filozofa Gu-Hongminga „Duch narodu chińskiego” (Kr. 1928). Przewodniczył także powołanemu przez siebie Tow. Polsko-Japońskiemu. W grudniu 1926 wszedł do Rady Nadzorczej Tow. Badania Zagadnień Międzynarodowych. W r. 1927 został wybrany na prezesa Państw. Rady Propagandy Sztuki przy MSZ; kierował też Tow. Szerzenia Sztuki Polskiej wśród Obcych.
W wyborach do Sejmu 4 III 1928 kandydował T. z listy BBWR i otrzymał mandat w okręgu nr 23 (pow. Iłża, Kozienice, Opatów). Brał też udział w przygotowaniu listy konserwatystów ubiegających się o wybór z ramienia tej partii. W Sejmie zasiadał w klubie BBWR oraz w komisjach: oświatowej, zagranicznej i emigracyjnej. W r. 1929 wyjechał do Brazylii i Senegalu badać możliwość kolonizacji tych państw przez osadników z Polski. Kolonializmu dotyczyła także jego kolejna książka Po obu stronach Atlantyku i równika (W. 1929). W r. 1930 reprezentował Polskę w Komisji Ekonomicznej Ligi Narodów. Po rozwiązaniu Sejmu 30 VIII t.r. kandydował z listy BBWR w wyborach 23 XI do Senatu i zdobył mandat z woj. kieleckiego. Dn. 17 I 1931 uczestniczył w powołaniu Polskiego Inst. Współpracy z Zagranicą i wszedł do jego zarządu. Po rozpoczęciu w lutym t.r. debaty parlamentarnej nad zgłoszonym przez BBWR projektem nowej konstytucji wygłosił w Senacie w marcu popierające projekt przemówienie Na rubieży dwóch epok (W. 1931). W r. 1932 przewodniczył polskiej delegacji na konferencję ekonomiczną w Stresie pod Genuą, a w imieniu ministra skarbu Władysława Zawadzkiego prowadził we Włoszech i Francji pertraktacje w sprawie udzielenia Polsce kredytu przez te państwa. Wkrótce po wystąpieniu 19 X 1933 Niemiec z Ligi Narodów wyjechał, na polecenie Józefa Piłsudskiego, do Francji z nieformalną misją potwierdzenia przez rząd tego kraju sojuszniczych zobowiązań wobec Polski (wg Wacława Jędrzejewicza i Janusza Ciska). T.r. został powołany do Rady Kompanii Handlu Zamorskiego. W październiku na zebraniu posłów i senatorów BBWR ponownie poparł projekt nowej konstytucji. Na kongresie Unii Intelektualnej w styczniu 1934 w Budapeszcie wygłosił referat Tradycja i rewolucja w życiu społecznym (W. 1934). W Senacie zasiadał do końca kadencji 10 VIII 1935, a następnie ponownie wrócił do zarządzania majątkami Buczek i Czyżów Szlachecki. Działał nadal w Radzie Nadzorczej Tow. Badania Zagadnień Międzynarodowych, a ponadto w Polskim Tow. Zootechnicznym i Tow. Opieki nad Zabytkami Przeszłości. W okresie okupacji niemieckiej współpracował z konspiracyjnym ZWZ i w r. 1940 został aresztowany przez Gestapo; przez trzy miesiące był więziony w Sandomierzu. W swym majątku udzielał schronienia osobom współpracującym z ZWZ, m.in. Arnoldowi Szyfmanowi (od lutego do grudnia 1941) oraz Alfredowi Wysockiemu. W r. 1943 przeniósł się do Osieczan (pow. myślenicki), gdzie wydzierżawił gospodarstwo rolne.
Po zakończeniu wojny, wobec rozparcelowania gospodarstwa rolnego w Osieczanach oraz majątków Buczek i Czyżów Szlachecki, T. administrował krótko państwowym gospodarstwem rolnym w Chudobie pod Kluczborkiem, po czym już w r. 1945 zamieszkał w Krakowie i jako wolny słuchacz podjął studia na Wydz. Rolniczym UJ. Na podstawie pracy Nacjonalizm a uniwersalizm w społecznym gospodarstwie agrarnym, napisanej pod kierunkiem Stefana Schmidta, uzyskał tam 25 X 1946 stopień doktora. Pod pseud. Piotr Zawod i Jan Toporski współpracował z krakowskim „Tygodnikiem Powszechnym”, a także z warszawskimi czasopismami Bolesława Piaseckiego: tygodnikiem „Dziś i Jutro” oraz (od r. 1947) z dziennikiem „Słowo Powszechne”. W r. 1949 zamieszkał w Sulejówku i w gospodarstwie Gródek pod Warszawą prowadził badania z zakresu nasiennictwa. Pozostawił w rękopisie Pamiętniki. 1919 – 4 listopada 1920 (Inst. J. Piłsudskiego w Nowym Jorku). Zmarł 22 V 1952 w Sulejówku, został pochowany w Warszawie na cmentarzu Powązkowskim (kw. II–5–25/26).
T. był dwukrotnie żonaty. W małżeństwie z Koletą Descours (25 V 1888 – 19 VI 1925), córką Kazimierza i Marii z Badenich, miał córki: Marię (1909–1993), zamężną za Stefanem Trzetrzewińskim (1889–1971), i Elżbietę (1918–2001), zamężną za Stanisławem Wyganowskim (1919–2017), prezydentem Warszawy w l. 1990–4, oraz synów: Juliusza Mariana (1912–1997), po drugiej wojnie światowej działacza polonijnego w Brazylii, Włodzimierza (1915–1945) i Andrzeja (1916–1996). W drugim małżeństwie, zawartym w r. 1929 z Ireną Skibniewską, siostrą Zygmunta Skibniewskiego (zob.), miał syna Zygmunta (ur. 1943).
Pośmiertnie opublikowano fragmenty pamiętników T-ego pt. Moja misja na Dalekim Wschodzie 1920–1921 („Japonica” 1993 nr 1, 1995 nr 4).
Kto był kim w Drugiej RP?; PSB (Szyfman Arnold); Rząsa U., Bibliografia prac doktorskich wykonanych w Studium Rolniczym Wydziału Filozoficznego UJ, Wydziale Rolniczym UJ i Akademii Rolniczej im. H. Kołłątaja w Krakowie (1897–1985), Kr. 1990; Rzepeccy, Sejm i Senat 1928–33 (poza indeksem); Słownik biograficzny polskiej służby zagranicznej, W. 2010 III (bibliogr.); Słown. pol. tow. nauk., II cz. 3; Ziemianie polscy, VI (bibliogr.); – Brzozowski S., Studia rolnicze leśne i weterynaryjne Polaków w Wiedniu od XVIII do XX wieku, Wr. 1967 s. 166; Hist. dyplomacji pol., IV; Juzwenko A., Polska a „biała” Rosja (od listopada 1918 do kwietnia 1920 r.), Wr. 1973; Kalendarium życia Józefa Piłsudskiego 1867–1935, Oprac. W. Jędrzejewicz, J. Cisek, Kr.–Łomianki 2007 IV; Kamieniecki W., Historycy i politycy warszawscy 1900–1950, W. 1992 s. 131–8; Mich W., Związek Ziemian w Warszawie (1916–1926), L. 2007; Minakowski M. J., Elita krakowska poselska, Kr. 2012; tenże, Elita krakowska senatorska, Kr. 2012; tenże, Elita sandomierska, Kr. 2012; Nowak-Kiełbikowa M., Konstanty Skirmunt – polityk i dyplomata, W. 1997; Pałasz-Rutkowska E., Romer A. T., Historia stosunków polsko-japońskich 1904–1945, W. 1996; Sibora J., Narodziny polskiej dyplomacji u progu niepodległości, W. 1998; Skóra W., Służba konsularna Drugiej Rzeczypospolitej, Tor. 2006; Suleja W., Tymczasowa Rada Stanu, W. 1998; Zawadzki J. M., Senatorowie. Losy wojenne i powojenne, W. 2012; – Drymmer W. T., W służbie Polsce, W. 1997; Dziennik Juliusza Zdanowskiego, Szczecin 2013 I; Dzierzbicki S., Pamiętniki z lat wojny 1915–1918, W. 1983; Gruber H., Wspomnienia i uwagi, Londyn 1968 s. 238, 241; Seyda M., Polska na przełomie dziejów. Fakty i dokumenty, P. 1927 I; Targowski J., Wspomnienia, Kr. 1997; Wysocki A., Tajemnice dyplomatycznego sejfu, Wr. 1979 s. 55; Zawadzki W., Dziennik, Kr. 2010; – „Dzien. Urzęd. MSZ” z l. 1920–3; „Roczn. Służby Zagran. RP” 1938 s. 91; „Wiad. Ziemiańskie” 2005 nr 24 s. 25–30; – Nekrologi: „Tyg. Powsz.” 1983 nr 21; „Życie Warszawy” 1983 nr 21; – AAN: MSZ, t. 207 5953, Ambasada RP w Paryżu, t. 275; Arch. UJ: sygn. WR 182 (teczka przewodu doktorskiego); USC w Sulejówku: Akt zgonu.
Marek Kornat